23 yıl sonra aynı yerde...

İlk öykümü Eylül 1999'da yazmıştım. Gölcük Depreminden sonra birkaç günlüğüne arama kurtarma çalışmalarına katılmış, gördüğüm korkunç manzaradan bir hayli etkilenmiştim. Nedense yıkılan binaların altında sahibini arayan bir köpeği seçmiştim konu olarak. Ferit Edgü'nün "Kentin Üzerinde Dayanılmaz Bir Koku" öyküsünden etkilenmiştim sanırım. Büyük bir olasılıkla şimdi elime alsam ilk paragrafını okuyup, "Bu da ne böyle, ne kadar kötü yazılmış bir metin" deyip bir kenara atacağım bir öyküydü. Sonra nasıl olduysa bu öykü bir dergide yayımlandı. Birkaç arkadaşım -fakültede asistan olan uzun boylu düz saçlı kız da dahil :)- öyküyü okuyup beğendiklerini söylediler. O öykü de dergi de kayboldular sonraları ama bendeki yazma arzusu kaybolmadı. 23 yıldır yazıyorum. Kimi zaman ara vererek, kimi zaman inatla ve sıkı disiplinle. Tayland'da, Vietnam'da, Türkiye'de ve Çin'de hep gördüklerimi kaleme almaya çalıştım, kafamı kurcalayan soruları karakterlerle ve olaylarla harmanlayıp yazdım, kendi kendime dedim ki "Bir gün okuyacaklar..."

Ama olmadı, 23 yıldır yazıyorum ama 23 tane okurum olduğunu sanmıyorum. Hiçbir kitabımın benim aldıklarımı saymazsak 23 tane sattığını da sanmıyorum. Hep yazdım ama hiç okunmadım. Birkaç dostum bana olan hürmetlerinden ya da nezaketlerinden dolayı kitabı alıp okuduklarında mutlu oldum, internette tanımadığım bir blog yazarı kitaplarımdan birisi hakkında iki üç cümle yazınca sevindim, hiç tanımadığım birisi bana mesaj gönderip kitaplar hakkında birkaç kelam edince neşeden yerimde duramaz hale geldim. Maalesef bütün bunlar yetmiyor bir yazarı var etmeye. En son Sait Faik Hikâye Armağanı'na başvurmuştum. Bu ikinci başvurum oldu. Daha önce "Puslu Kentin Mavisi"yle başvurmuştum, şimdi "Bir Avuç Hayat"la. Oradan umutluydum. Hiç yoktan kısa listeye girerim diyordum. Yok, o bile olmadı. Eskiden okunmadığım için seçtiğim konuları bahane ederdim. Kim ne yapsın Tayland'daki rahiplerin, İsan'ın bir köyünde son günlerini yaşayan bir köpeğin, Vietnam'daki "xe om" sürücülerinin, Çin'deki temizlikçi kadınların öykülerini. Öyle ya, Türkiye'nin yeteri kadar sorunu var, bir de Doğu Asya'nın dertleriyle mi ilgilensin millet? Kim niye okusun adını bile telafuz edemediği bir kentte yaşayan insanların aşklarını, umutlarını, korkularını... Oysa aynı konular Fransız, İngiliz hatta Japon ya da Brazilyalı yazarlar tarafından işlenince okunuyordu. Belki de sorun seçtiğim konularda değildi. Ben kötü bir yazardım ve kötü bir yazar olarak da asla edebiyat kapısını tutan muhafızların ilgisini çekemeyecek, o kapıdan içeriye giremiyecektim. Ne doğru yöntemi biliyordum ne de bu yöntemi uygulamaya koyacak imkânlara sahiptim. Türkçe yazıyorum ama konum Türkiye değil. Türk insanının davasına ortak olamıyorum, onlara destek çıkamıyorum, ezilenlerin ya da sesini duyuramayanların sesi olamıyorum. Ne siyasi yazabiliyorum ne de toplumsal. Yaşadığım toplum benim yazdıklarımı dil farklılığı nedeniyle okuyamıyor. Ben de İngilizce yazmamak konusunda ısrar ediyorum*. Yıllarca bunu dedim kendime, Türkçeye hizmet edeceğim dedim. Ama Türkçe bana hiç geri dönüş yapmadı. İstediğim kadar işlediğim konuların evrensel bir takım değerler üzerinden ilerlediğini iddia edeyim, istediğim kadar kendimi kandırayım, gerçekleri değiştirmem imkânsız. 

Bugünlerde yazmayı bırakmayı düşünüyorum. Yeter bu kadar. 23 yıl: 8 yayımlanmış kitap, 2 özbasımla yayımlanmış e-kitap, 1 bitmiş ama henüz yayımlanmamış roman ve bir bitmemiş roman...Kendime yeni bir uğraş bulmalıyım, bahçecilik ya da bisikletle dünya turu falan. İkisine de çok uzağım şu anda, ama hayal etmesi bile güzel.Yazmanın geride bırakacağı boşluğu dolduracak bir meşgaleyi bulmak zor olacaktır. Belki de hiçbir şey yapmam, bol bol okurum, düşünürüm, kimsenin okumayacağı bir deftere notlar alırım. Öğretmenlik yeteri kadar zamanımı alıyor zaten. Yaz tatillerinde de bahçeyle, sebze meyve yetiştirmekle uğraşırım. Yaşlanıyoruz, beş yıl sonra elliyi devirmiş olacağım. Yazma konusunda bunca yıl ısrar etttim, en sonunda pes ediyorum. Gerçi, bu tip şeyler öyle "Bıraktım" demekle olmuyor. Eksikliği huzursuz ediyor, belli ediyor kendisini. Bu yaz iki ay boyunca Çin'de ne yapacağım mesela? Mecburen yazacağım bir şeyler. Basit bir günce belki, Çin üzerine kısa denemeler, Shenzhen üzerine gözlemler. O da belki... Hayat güzel; dağlara çıkarım, denize girerim, bisiklet sürerim, benim gibi memleketine gidemeyen arkadaşlarla buluşup kafayı bulurum... 

Neyse, zaman gösterecek. Şimdilik tüm hissiyatım yazıyla arama duvarlar örme yönünde. Hayatımda çok ciddi bir deprem olmazsa da bu duvarların yıkılacağını sanmıyorum. 

Bu giriyi sabah balkonda yazdım. Aşağıda Tai-Chi yapan amcalar var, site içerisinde koşan gençler, köpeklerini gezdirenler, çöpü atmaya çıkmış pijamalı teyzeler... Kuşlar cıvıldıyor, havada bahar var. Sıcak ve bunaltıcı bir günün en güzel saatleri bunlar. Şimdi duş alıp okula gitme zamanı. Vaktim olursa gün içinde tekrar okur, gerekli düzeltileri yaparım. Gerçi okula bir girdim mi başımı kaşıyacak vaktim bile olmuyor. Yine de umut, her şeye rağmen umut... 

Sağlıcakla,

* Belki Türkçe yazmayı tümüyle bırakıp, öykülerimi İngilizce yazmalıyım. Bunları çevirtmek ve yayımlatmak çok daha kolay olacaktır... (Bak nasıl da bırakmak istemiyorsun yazmayı!!!)

 

Tünelin Sonunda Yeni Tüneller Var

Bizim oturduğumuz binada yaşayan bir adamın yakın arkadaşının Covid19 testinin sonucu pozitif çıkmış. Adamın testi pozitif değil, bir gün önce görüştüğü arkadaşınınki pozitif. Buna rağmen bizim bina üç günlüğüne karantinaya alındı. Bizim binadan bir çocuk karşı binadaki arkadaşının evine gittiği için o bina da karantinaya alındı. Üç gün evden çıkamayacağız. Bina dediğime bakmayın, 32 katlı apartmanlar bunlar, her katında 5 daire var. Toplam 160 daire eder. Her birinde ortalama üç kişi yaşasa yaklaşık 500 kişi... 

Zaten şehrin sağında solunda patlak veren müfredit vakalar yüzünden okullar Çin Yeniyılı sonrasında yüzyüze eğitime açılamadı. İki haftadır okula gidiyoruz ama öğrenciler gelmiyor. Bilgisayarın başında ders veriyoruz sabahtan akşama kadar... Şimdi bir de eve kapandık. Apartmanın weixin (whatsapp gibi bir iletişim uygulaması) grubunda birisi "Tünelin sonunda ışığı görebiliyorum." yazmış. Ben de "Ben göremiyorum" yazdım. Birisi sormuş, "Neden?". Ben de yanıt olarak "Tünel çok uzun olduğu için" dedim. O da cevaben "Sadece 3 gün kalacağız, 30 değil." yazmış. Karşılık vermedim, çünkü benim tünel derken kastettiğim şeyin üç günlük süreç olmadığını anlamamış. Hem grupta 250 küsur kişi var, hemen hepsi de Çinli. Biliyorum ki bu ülkede resmi söylem dışında fikir beyan etmek kadar moral bozucu şeyler söylemek de yasak. Türkiye'de olduğu gibi burada da "vatan haini", "batının uşağı", "emperyalist" damgalarını yemek çok kolay. O yüzden sustum ve buraya geldim, kendi kendime konuşmak için. Evet, ya tünel çok uzun ya da tam bitti derken yeni tünellere girmekle geçiyor ömrümüz ve bu yüzden çoooook uzun bir tüneldeymişiz izlenimi ister istemez ruhlarımızı esir alıyor. 

Çin'in salgının başlangıcındaki normal karşılanabilecek bocalamasını saymazsak, son iki yılda salgınla mücadele adına yaptıklarını azımsayamayız. Ben tüm bu süreç boyunca Çin hükümetinin tam teşekküllü tedbirlerini hep destekledim, halkın bu tedbirlere koşulsuz itaat etmesine -halkın sağlığı ve huzuru için- hayranlıkla karışık saygı duydum. Gerçekten de bütün dünya hâlâ her gün binlerce insanı salgına kurban verirken Çin'de son iki yılda neredeyde tek bir kişi bile Covid19 yüzünden hayatını kaybetmedi. Tabii ki bu gurur verici sonuç fedâkarlık yapılmadan ve bedelini ödemeden gerçekleşmedi. Şu anda Çin'e uçan hava yolu sayısı bir hayli az, gelenler de çok seyrek geliyor. Bilet fiyatları fırlamış durumda. Uçuşlar sıklıkla iptal ediliyor. Başka bir ülkeden buraya gelmek için otuz ayrı koşulu yerine getirmeniz gerekiyor. Yok uçağın kalktığı şehirde en az yedi gün kalacaksınız, orada üç kere test olacaksınız, kendinizi karantinaya alacaksınız, uçağın durduğu tüm havaalanlarında tekrar test olacaksınız falan filan... Vize almanın zorluğundan hiç söz etmiyorum. Yurt dışından gelen kargo bile karantinaya tabi tutuluyor. Her yerde yeşil sağlık kodunuzu, son 48 saatte alınmış test sonucunuzu, aşı durumunuzu göstermek zorundasınız. Maskesiz metroya, AVM'ye, hatta bazen parka bile giremezsiniz! Bunları bırakın, sosyal medyada "Artık virüsle yaşamayı öğrenmeliyiz!" diye de yazamazsınız. Yazarsanız hapse girersiniz. Tamam, insanların hayatlarının kurtulması pahasına neşeli hayatımızdan, seyahat zevkimizden, ve hatta ifade özgürlüğümüzden vazgeçtik diyelim. Peki tüm bu vazgeçişler, sadece ve sadece, tünelin sonunda bir ışık hüzmesinin var olduğuna inanmakla anlam kazanmıyor mu? Yani, ben yaz ayları geldiğinde ülkeme dönüp ailemi  ve arkadaşlarımı göremiyorsam, bilimum tatillerde yaşadığım kentin dışına çıkamıyorsam, evde bilgisayarın başında her gün beş saat -250 dakika- ders verip, üzerine bir de onlarca sınav kâğıdını bilgisayar ekranında okumak zorunda bırakılıyorsam -gözlerimin ağrısı başıma vuruyor öğleden sonraları-, tüm bu yaptıklarımın bir sonu, bir bitiş noktası, bir mükâfatı olmalı. Yoksa neden katlanıyorum ben bunca sıkıntıya?

Son zamanlarda bu soruyu sıklıkla sormaya başladım. Bu virüs eninde sonunda girecek ülkeye. Gördüğüm kadarıyla da istediğin aşıyı ol, istediğin kadar ilaç kullan, tedbirli davran, bir şekilde kapacaksın bu virüsü ve kaptığında da, aşılar sayesinde ölmeyeceksin belki ama ciddi anlamda sürüneceksin. Yani, kurtuluşu yok gibi. Herhalde vücudumuzda yaşayan pek çok başka virüs ya da bakteri gibi bir şey olacak Covid 19 da. Onunla savaşmaya ve onunla yaşamaya alışmamız gerekecek. O da mülayimleşecek, bizimle yaşamayı öğrenecek. Evrim her zamanki görünmez ve sabırlı mekanizmasıyla uzun erimde sorunu çözecek, dengeyi bulmamızı sağlayacak. Peki Çin bu savaşa ne zaman hazır hale gelecek? Sınırları hep böyle kapalı mı tutacak? Ya da bu durumu politik bir üstünlük olarak sunmaya on yıllarca daha devam mı edecek? Ben açıkçası tünelin sonunu da sonundaki ışığı da göremiyorum. Büyük bir plan var da benim mi haberim yok acaba! Bir vakitte bir şeylerden vaz geçip, bu kadar yeter deyip, insanlara "Artık ülkeye gelebilirsiniz!" diyecektir herhalde. O zaman ne olacak? 1 milyar 400 milyon insan sormayacak mı "Madem sonunda bu virüse kapıları açacaktık, neden baştan beri bu kadar sıktık dişimizi?" Şimdiki haliyle Çin ölümsüzlük iksirini içtikten sonra hayatta hiçbir risk almayan, karşıdan karşıya bile geçemeyen, araba kullanmayan, elektrikli eşyalara dokunmayan birisine benziyor. Kaybedeceğin sonsuz bir hayatsa her risk sonsuz pahalı hale gelmiş demektir. 

Kafam son zamanlarda bir hayli karıştı. Biraz da yoruldum açıkçası. Bu yaz da Türkiye'ye gelemeyeceğim. Ailemi, dostlarımı, köyümü, bahçemi, boğazı, martıları göremeyeceğim. Çin'de yaşayan pek çok öğretmen / yabancı çalışan gibi benim için de bu ülkenin ve mesleğimin en güzel yanı uzun tatillerde civar ülkere veya memleketime gidip rahat bir nefes alabilmektir. Çinliler bu yasaklardan pek etkilenmiyor olabilirler ama yabancılar bıkmaya başladılar bile. -Ya sev ya terk et seslerini duyuyorum- Haksız mıyım ama? Yazın rahatlayıp güzün başında hafiflemiş bir halde işimin başına dönemiyorsam neden çalışıyorum ben bu ülkede? Neden katlanıyorum bu kadar mesafeye ve yalnızlığa? Tayland'da ya da Türkiye'de de yaşayabilirim bu yaştan sonra. Öteki yandan, etrafımda kimsenin ölmemesi, insanların sağlıklarından olmaması da sevindirici bir durum. Yani, her zamanki gibi iki köy arasında gidip geliyor zihnimin kıvılcımları. "Sarı Çizgili Mehmet Ağa" öyküsü bu ikircikli hallerin bir uzantısıydı. Belki başka öyküler de çıkar bu durumdan. Çok da yazmak istediğim bir konu değil aslında, işin politik yönü beni ürkütüyor. 

Neyse, iki kelime yazayım dedim, bir sürü yazdım. Yetsin bu kadar. Bilgisayar ekranına daha fazla bakamayacağım. 

---

Dip notu: Az önce grupta yazıldı. Dün akşam binanın karantinaya alınacağını öğrenen birisi akşam evine gelmemiş, otelde kalmış. Eee, ne anladım ben bu işten. Sormazlar mı adama "Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu" diye? Ya bu adam pozitifse ve şimdi oteldeki yüzlerce kişiyi enfekte etmişse... Böyle çelişkiler çok aslında. Bir başka örnek de otobüslere binerken yeşil kod sormamaları. Otobüs kapalı alan değil mi? Parka girerken bile soruyorlar oysa, açık alan olmasına rağmen...

Dip Notu 2: Bu sabah 3:50'de kapımıza geldiler. Beyaz hazmatlı sağlık görevlileri, zaten hep kabile halinde geziyorlar, kapımıza da o şekilde gelmişler. Neymiş hemen aşağıya inip test olmalıymışız. Haydaaaaa! "Neden sabahın 4'ünde?" diye sorsak da yanıt alamadık tabii ki! Aşağıda insanlar, pijamalı dedeler, battaniyelere sarılmış bebekler, titreyen kadınlar... Neyse ki çok uzun sürmedi. 4:20 gibi yatağa geri dönmüştüm. Uyku tutmadı hemen. Sabah da uyanamadım bu yüzden. Sabah altıda kalkmam gerekirken 7:35'te uyandım. Alarm mı çalmadı, çaldı da ben mi duymadım!  

 

Denize Düşen Tarkan'a Sarılır

Neymiş efendim, Tarkan gerçek bir sanatçıymış, dik duruşuyla ve tarafını belli etmesiyle Türk halkının kalbinde yerini etmişmiş, her yerde çalınmalı ve sesi göklere yazılmalıymış... Yok daha neler! Sormazlar mı adama "Ayol, bunca yıllık muhalefetiz, Tarkan'a mı kaldık?" diye? Düne kadar şıkıdım şıkıdım diyen, kız hepsi senin mi diye sokaktan geçen genç kızlara laf atan -fakir diyorsa sözlü taciz, zengin diyorsa flört diye kategorize edilen- erkek ağzıyla ortalığı yıkan, senin gibi fındık kıraaaaaaan gibi saçma sapan liriklere müzik yapan popçu tek bir şarkıyla Ahmet Kaya gibi, Tarık Akan, Ruhi Su gibi muhalif sanatçı mı oldu? Muhalefet, ya neseb-i gayri sahih bir zafer sarhoşluğundan ya da savaş (siyaset) sanatından* hiç anlamadıklarından olsa gerek saçma sapan saiklerle kendisini rezil etmekle meşgul. Ben Tarkan'ı ne severim ne de sevmem. Genel olarak pop şarkıcılarına karşı herhangi bir tavır takınmam, onları dinlemem, dinleyenleri de anlayışla karşılar ve sesimi çıkarmam. Eğlencedir, ter atmaktır, stres azalmaktır... İnsanların müziğe atfettiği görevler farklı farklıdır, karışmayı doğru bulmam. Bu sefer dinledim, bangır bangır tüm haber kanallarında "Geççek" üzerine methiyeler düzüldüğüne göre bir şeyler vardır dedim. Her zamanki gibi umudum boşa çıktı. 

Bir kere şarkının siyasi bir amaç güttüğünü söylemek imkânsız. Muhalefete değil de iktidara yardım etmek için de yazılmış olabilir. Uzun zamandır yoksullukla, salgınla, terörle, baskıyla ve zulümle yönetilen bir halka "bugünler de geççek, accık sabredin!" demiş. Nasıl geçecek, neyle geçecek, kiminle geçecek... Bunları dememiş! Şıkıdım  şıkıdım eller havada, kıçımız bir o yana bir bu yana oynayarak geçmeyecek herhalde? Tarkan'ın kendisinin de çok memnun olduğunu sanmıyorum ortaya çıkan bu tablodan. Yani, siyasi yelpazenin bir kutbuna çekilip, bir tarafın övgüsüne diğer tarafın tehditkâr nefretine mazhar olmayı beklemiyordu büyük olasılıkla. Bekliyorduysa ne ala! Bunu onun naifliğine, siyaseti anlamamasına, Türkiye'nin hemen her alandaki sert kara iklimlerine uzak oluşuna verebiliriz. Peki ya siyasiler, onları neyle aklayacağız?

Bir yıl sonra seçime girecek olan muhalefetin projelerle, geleceğe dönük siyasi ve ekonomik planlarla, halkın boş cüzdanlarını ve aç midelerini rahatlatacak çözümlerle gelmesi, bunları her yerde anlatması, insanları ikna etmesi beklenmez mi? Yani, son yirmi yıldır AKP'ye oy vermiş ve bugün artık yıllardır sırtını dayadığı siyasi partiye sırtını dönmeye hazırlanmış bir kitleye ne sunuyor muhalefet? Neyin sözünü veriyor? Ne değişiklikler öneriyor? Hangi parayla hangi dönüşümleri yapacağını iddia ediyor? İktidarı eleştirmek bir şeydir ama iktidara namzet olmak başka bir şeydir. Oy kullanacak bir vatandaş olarak -ki AKP'ye hiçbir zaman oy vermedim- ben bile bu soruların yanıtlarını bekliyorken, yukarıda sözünü ettiğim ve yönelecek cenah arayan kitle hayli hayli bu sorularla meşguldür. Sokak röportajlarına bakarak "bu maçı alacağız" havasına girmek hem çok yanlış -Hafta içi gündüz vakti sokakta yürüyen vatandaş Türkiye'nin seçmen nüfusunu temsil edebilir mi Allah aşkına!- hem de çok tehlikelidir. 

Uzun yazmanın bir anlamı yok. Çok bilgili ve iddialı olduğum konular değil bunlar. Sadece durumu can sıkıcı ve alarm verici bulduğum için, günlük yazı programımdan biraz sapıp bu satırları yazma ihtiyacı duydum. Yarın yine bu aralar üzerinde çalıştığım öyküye dönerim.   

Sevgiyle ve umutla kalın,

* Çinli askeri stratejist Sun Tzu'nun "Savaş Sanatı" adlı kitabında şöyle bir cümle geçer. Kitap yanımda yok, İngilizcesinden kabaca çevireyim: Bütün savaşlar kandırma sanatına dayanır. Saldırıya hazır olduğumuzda, hazır değilmişiz gibi görünmeliyiz. Kuvvetlerimizi cepheye sürerken, bir şey yapmıyormuş gibi görünmeliyiz; yakındayken onların bizim uzakta olduğumuzu düşünmelerini, uzaktayken de yakında olduğumuzu düşünmelerini sağlamalıyız.

Kulaklık (1)

  Tık tık tık…

Adımlarını yeşil ışığı ilk gördüğü 50 metre geriden hızlandırmış olan Yi Xiong, ışık kırmızıya dönerken yola atlamış ve arabalarının içinde sabırsızlıkla bekleyen sürücülerin sabırsız bakışları eşliğinde caddeyi koşar adımlarla geçmişti. Kazandığı birkaç saniyeyle ne yapacağını bilemese de soluk soluğa diğer kaldırıma adımını attığında bu başarısından dolayı kendisini tebrik etti. “Aferin sana, Yi Xiong. Zamanını verimli kullanarak hayattan alınabilecekleri maksimize etmede üstüne yok!” düşüncesi tam olarak bu sözcüklerle aklından geçmemiş olsa da bu düşüncenin tortusu denilebilecek bir ferahlık ve serinlik tepesinden tırnağına kadar yayılmıştı. Çocukluğundan beri böylesi ufak tefek kazançlardan mutluluk anları çıkarmaya ve bu anları kişisel bir ego bayramına dönüştürmeye alışmıştı; kimseyi kırmayan, hiçbir canlıya zarar vermeyen, genel kurallar ve kabul görmüş uygulamalar dahilinde yapılan, küçük hesapların küçük kârlarını elde etmek ona hep ne kadar da zeki ve iyi kalpli bir insan olduğunu hatırlatmış, bu şekilde hem başkalarına iyi örnek olduğunu hem de dünyanın toplam iyilik küfesine olumlu anlamda katkıda bulunduğunu düşündürmüştü. Kurmuş olduğu küçük prensliğin ezeli ve ebedi hükümdarıydı o, kimseye hesap vermek zorunda olmadığı gibi çoğunlukla etrafındakilerin takdirini de kazanırdı. Keşke herkes onun gibi, kimseyi rahatsız etmeden, sadece ve sadece daha çok çalışarak ve aklın önerdiği yöntemleri kullanarak mükemmele giden yolun müdavimi olsalardı. O zaman ne yoksulluk kalırdı dünyada ne de savaş! Adaletsizlik, zulüm ve gözyaşı silinirdi yeryüzünden bir daha hortlamamak üzere. Ama nerede? İnsanların akılları fikirleri ya hak ettiğinden fazlasını istemekle ya da asla elde edemeyecekleri bir güzelliğin kapısında mızmızlanmakla meşgul. Bir de herkes duygularının esiri olmuş bu devirde, kısa erimli hazların peşinde helâk olmayı uzun erimli huzura tercih ediyorlar. Yalan mı? Her gün tanık oluyordu sabırsızlığın ve akılsızlığın doğurduğu elim sonuçların örneklerine, her gün, her saat, her dakika! Ama o farklıydı, farklı olduğu için de kendisini tanıyanların gıpta ettikleri basit, sakin ve istikrarlı bir hayatı vardı.Emin adımlarla tırmanıyordu başarı merdivenlerini, bir gün gelecek başarısının sırrını soran gazetecilere anlatacaktı hayatını üzerine inşa ettiği üç kolonun disiplin, çalışkanlık ve iyilikseverlik olduğunu. O güne daha çok vardı, şimdilik gün batımına az kala çıktığı akşam yürüyüşünü bitirmesi gerekiyordu. Hem zaten içinde kendisini duyurmak için hoparlörün üzerindeki toz zerreciği hibi zıpzıp zıplayan ikinci bir ses daha vardı. Bu ses tüm bu aklından geçenlerin, öz gayretiyle göğsünü şişirip aynaya bakma alışkanlığının, başkalarının gözüne şirin görünmek adına yapılan şaklabanlıkların ne kadar yalnız ve sefil bir hayatı olduğunu unutturmak için uydurulmuş bir bahaneler zinciri olduğunu söylüyordu. Bu ikircikli durumdan kurtulmak için duraksadı, derin bir nefes aldı. Hangi yöne gideceğine karar verdi. 

Ara yola dalmadan önce kendi etrafında tam bir tur yapıp çevresini gözlemledi. Ağaçların dallarına asılmış irili ufaklı yüzlerce kırmızı fener, dükkânların camlarına yapıştırılmış şişman kaplan resimleri, binaların önlerine konmuş saksılar içindeki mikroskop altında bakılan sinek gözünü andıran mandalina ağaçları, telefonundan videolar izleyerek akşamın gelişini hızlandırmaya çalışan bir bekçi, bomboş cadde boyunca kendinden emin adımlarla yürüyen tasmasız bir köpek… Yüreğinde az önce beliren anlık memnuniyet saman alevi gibi sönüvermişti bu son görüntüyle. Şu sahipsiz köpek kadar sert adımlar atamıyordu ya, ona yanıyordu içten içe. O bile nereye gideceğini biliyor, hedefine kilitlenmiş, oyalanmıyor etrafıyla, güm güm güm, yavrularına yemek götüren bir anne ya da yolun sonundaki inşaat sahasında arkadaşlarıyla buluşacak bir delikanlı… Peki ya sen! Sen nereye gidiyorsun? Denize düşmüş ve dev dalgaların esiri olmuş ufacık bir oyuncaktan farkın ne? Yapacak bir işin olmadığı için, tüm arkadaşların şehirden ayrılmış olduğu için,  en çok da yalnızlığını kendine unutturmak ve sabah yüze çalınan soğuk su gibi şehrin ıssız caddelerini suratına vurup ayılmak için… Oysa beklediğinin tam tersi gerçekleşmek üzereydi.  Akşamın alacakaranlığında gözüne takılan her şey, böylesi önemli bir günde bu koca şehirde cadde kenarına bırakılmış bir zavallı yavru kediden farksız olduğu duygusunu köpürttükçe köpürtüyordu göğsünde. 

Şirketin verdiği parayı kabul edip, bu yılbaşında annesini ve babasını görmekten vaz geçmişti Yi Xiong. Ne uğraşacaktı bu zamanda seyahat etmenin onca ceremesiyle. Otur oturduğun yerde, salgın bitince gidersin, hava biraz yumuşayınca, önlemler azaltılınca. Böyle düşünmüştü parayı kabul ederken ama şimdi görüp hissettikleri taş gibi oturmuştu midesine. Gerçeklik böyleydi işte, acı bir şurup gibi vaat ettiği güzel geleceğin ücretini peşinen tahsil ediyordu.  Banka hesabı kabarmış, seneye almayı düşündüğü arabaya bir adım daha yaklaşmış ama aynı oranda ayakları karıncalanıp karnı ağrımaya başlamıştı. 

Tık tık tık…

Neyin sesiydi bu. Annesinin telefonda konuşurken tırnaklarıyla sehpanın üstünde tutturduğu ritmik melodinin mi? “Bu yılbaşını da bensiz geçirin anneciğim. Teyzelerim, dayım var orada, onların çocukları var. Yeter size. Ben bu yıl gelmeyeyim. Salgın bitmedi henüz, şimdi geri dönüşte sıkıntı çıkmasın. Bak şirket para verdi Shenzhen’den ayrılmayanlara. “Yeter ki bir yere gitmeyin, işler aksamasın” dedi patron. O paranın bir kısmı senin, banyonun kırılıp dökülen fayanslarını yenileyeceğiz. Tamam mı anneciğim? Anlaştık mı?” Böyle mi demişti? Babasına da alet takımını yenileyeceğine dair söz vermişti. Ne fark eder ki, unutacaklardı zaten. Yılbaşında biricik oğullarını göremedikten sonra kim ne yapsın yeni fayansları ya da pilli matkabı! Seneye dillerinde bir tek “Geçen yıl gelmemiştin, bu yıl ne iyi ettin de geldin” cümlesi olacaktı. O, “gelmemiştim değil gelememiştim” diye düzeltmeye çalışsa da beceremeyecekti. “Aman canım ne fark eder” deyip soymakta olduğu sarımsaklara dönecekti annesi. Sessizliğiyle, iç çekişiyle, en çok da et kesme tahtasının üzerinde sessizce hareket ettirdiği bıçakla tüm dünyadan intikam almasını bilen annesinin solgun yüzü belirdi zihninde. Kafasını dağıtmak için etrafında gördüğü şeylere odaklanmaya karar verdi Yi Xiong. Uzun saplı faraşa dayandırılıp kaldırımın ortasında bırakılmış bir süpürgeyi görünce şaşırdı. Etrafta belediyenin temizlik görevlilerinden birisi yoktu. Ne yapmıştı adam; süpürgesini, faraşını kaldırımın ortasına bırakıp yemeğe mi gitmişti? Yılbaşı akşamlarında dışarıdaki hayatın bu derece yavaşladığını, hatta donma noktasına geldiğini ilk defa gözlemliyordu Yi Xiong. Birbiri ardına gelen onlarca kapalı dükkân serisini bozan açık bir tuhafiyeci kalmıştı. Onlar da zabıtaların yokluğunu fırsat bilip dükkânda ne varsa kaldırıma sermişler, yoldan geçen tek tük vatandaşa gocuk ve yelek satmaya çalışıyorlardı. Çırılçıplak soyulmuş bir mankenin kafasına konmuş kırmızı bere, yolun karşı tarafında geç kalmışlığın verdiği acelecilikle kâğıttan bir evi yakmaya çalışan yaşlı bir kadın, streç filmle kaplanmış saksıda mandalina ağacı, kepenklere yazılmış anlamsız resimler ve karakterler, cadde boyunca ilerleyen irili ufaklı kırmızı fenerler ve onların altlarından sarkan püsküller… Bütün bu gördükleri ona tek bir soruyu sorduruyordu: 15 milyonluk bu şehirde neden bu kadar yalnızdı? Şirkette kendisi gibi memleketine dönmemeyi tercih eden onlarca kişi vardı. Belki de şimdi lüks bir otelin lobisinde bir araya gelmişler, birazdan yiyecekleri açık büfe yemeğin tartışmasını yapıyorlardı. Neredeydi tüm bu insanlar? Lüks bir otelin 32. katındaki 360 derece dönebilen lokantada yemek yemeye karar veriyorlardı da neden ona haber vermiyorlardı? İçlerinde kadınlar da vardı muhakkak. Su damlasını andıran gümüş küpeler takan sekreter de katılmış mıydı yemeğe acaba? Ya da çok nadiren de olsa asansörde karşılaştığı o burnu hızmalı kız? Bu kızı ve burnundaki hızmayı ne zaman aklına getirse yüreğinde sinsi bir çığlık belirirdi, bir türlü yüzeye çıkamayan kocaman bir kava kabarcığı gibi bu dev çığlık uzun süre sağlıklı düşünmesinin önüne geçerdi. Öyle ya, noktadan hallice bu ufacık metal nasıl oluyordu da sıradan bir genç kızın çehresini bu derece çekici hale getirebiliyordu. Defalarca rüyasını görmüş, parmak uçlarıyla dokunup sertliğini ve soğukluğunu hissetmiş, eğilip tam öpecekken nefes nefese uyanmıştı. Hele bir de kız gülümsediğinde, yanakları şişip dudakları büzüldüğünde, tavandan gelen ışık hızmadan yansıyıp zehirli bir ok gibi onun bezik gözlerine saplandığında… Böyle anlarda bacakları çözülür, asansörün halatları kopmuş gibi bir boşluk duygusu midesine hücum eder, nereye saklayacağını bilemediği mahçup yüzünü aşağıya çevirirdi. 

Tık tık tık… 

Belki de babasının balkondaki masayı tamir ederken yere düşürdüğü vidanın sesiydi bu. Hani şu masanın göbeğini bir türlü tutamayan, iki-üç haftada bir kendiliğinden gevşeyip düşen, babasının da sanki dev bir makineyi onarıyormuş gibi eski alet çantasıyla balkona çıkıp birkaç başarısız denemeden sonra yerine yerleştirdiği ve iyice sıktığı vida. Bu düşünce zihninde belirir belirmez sol eli istemsizce kulağına dokundu. Bir anda göğsünden karnına doğru inen bir sıcaklık hissetti. Ayağı yaş betona saplanmışçasına olduğu yere mıhlandı. “Lanet olsun!” dedi duyabileceği bir sesle. Sonra devam etti kendisine hitap etmeye, “Lanet olası kulaklık, aptal şey, ne ara düştün de bana haber vermedin, zaten bekliyordum senden böyle bir ihanet!”. Dönüp arkasına baktı, kaldırıma serdiği gocukları toplayan ve dükkânını kapatmaya hazırlanan kadından başka kimseyi göremedi. Dinlediği motivasyon arttırıcı kitabının ne zaman durduğunu hatırlamaya çalıştı ama olmadı. En son, “Nihayetinde bebeğin kafası görünmeyecekse çektiğiniz acılar boşuna yaşanmıştır.” gibi bir şeyler demişti. Evet, bunu demişti kitabı kulağına okuyan ses, kendisi de hafiften gülümsemişti bunu duyunca. Bu cümleden sonrasını hatırlamıyordu. Yürürken kitap dinlemek ona göre değildi, bunun farkına çoktan varmıştı ama yine de vazgeçemiyordu bu yeni edindiği huyundan. Ne yapsındı? Birbirinin aynı sözleri tekrar edip duran saçma sapan müzikleri mi dinleseydi? Müzik dinlemeyi kendini bildi bileli sevmemişti, insanların müzik dinlerken neden zevk aldıklarını, neye dayanarak kontrolü kaybettiklerini, hangi gizemli dünyaların kapılarını aralayıp kısa bir süreliğine de olsa oralarda cirit attıklarını ne anlayabiliyordu ne de anlamak istiyordu. Kitap dinlerken, dikkatini her daim kitaba veremese de, en azından bir şeyler öğreniyor, değerli vakti boşa geçmemiş oluyordu. Hem bu devirde vakitten daha değerli, daha kıt ne vardı ki zar zor elde ettiği bu değerli mücevheri har vurup harman savursun? Doğru olanı yaptığından emindi, doğru ve verimli olanı. Gerçi, bu kablosuz kulaklıkları kullanmaya başladığından beri ikircikli bir kaygı doldurup taşırıyordu yüreğini. Kulakları mı çok ufaktı, kulaklıklar mı çok iriydi, yoksa adımlarını daha mı aheste atmalıydı?. Neden aklının bir köşesinde hep onların düşeceği düşüncesine yer vermek zorundaydı? İşyerindeki arkadaşlarının hiçbirisinde böylesi bir kaygıyı gözlemlememişti. Bir tek kendisi vardı koskoca dünyada kulakları düşecek diye endişelenen ve bu yüzden dinlediklerine odaklanamayan. Hoş, görünen o ki bunca hafakan da bir işe yaramamıştı, düşen düşmüş ona da haber vermemişti. En azından bir yönden şanslıydı. Kulaklık yılın en sakin, en sessiz, en yalnız akşamında düşmüştü. Eğer yürüdüğü yolu gerisin geriye takip ederse kulaklığa ulaşması zor olmayacaktı. 

Kaldırım çok kalabalıkmış da diğer yayalara yol açıyormuş gibi yaparak kenara çekildi. Düşündü, kaba bir plan yaptı. Yere bakarak yavaş yavaş yürüyecek, en azından hafif suçlar işlemiş gençlerin tutulduğu eğitim merkezine -kulaklıkları bu binanın önünden geçerken takmıştı- kadar adımını attığı her yeri didik didik edecekti. Yollar tenha olduğu için kulaklığı birinin görüp de almış olma olasılığı düşüktü. En kötü senaryo birisinin farkına varmadan ayağıyla vurması ve kulaklığın ya yola ya da yol kenarındaki çalıların arasına savrulması ihtimaliydi. Bunu da göze alacak, en azından kaldırım kenarındaki çimenlere göz gezdirerek ilerleyecekti. Yeşilin içine dalmış bembeyaz bir nesnenin akşamın alacakaranlığında kendini belli etmesi ve ben buradayım demesi çok zor olmasa gerekti.   

Sabahları Yazmak

İnsan bir kere yirtirdi mi günlük rutinini, eski momentumuna tekrar kavuşması vakit alıyor. En azından, benim gibi yazma eylemini hiçbir zaman kolay bulmayan, yazmayı lastikleri patlak bir arabayı yokuş yukarı itmekten farksız gören amatör yazarlar için bu durum böyle sanıyorum. Eski okulumdayken 2 saatlik öğlen paydosu çölde bulunmuş vaha misali hayati bir değere sahipti benim için. Şimdiki okulumda ne bir öğlen paydosum var ne de gün içinde iki kelime yazacak kadar vaktim. Beş ayrı dersim var her gün, her bir sınıfa farklı bir şey öğretiyorum. Akşama kadar deli danalar gibi dolanıyorum ortalıkta. Gerçi denemedim diyemem. Okulun kütüphanesinde yazmayı denedim ama olmadı. Çok öğrenci var, soru soruyorlar, rahatsız ediyorlar. Hiçbir şey yapmasalar bile, birbirleriyle İngilizce konuştukları için -anlamadığım bir dil konuşsalar rahatsız olmazdım- yazdıklarıma odaklanamıyorum. Akşamları yazmayı denedim birkaç kere ama yine olmadı. Hem çok yorgun oluyorum -bedenen ve zihnen cılkım çıkmış oluyor eve geldiğimde- hem de akşamları J ile birlikte bir şeyler yapabileceğimiz tek zaman dilimi olduğu için sürdürülebilir bir çözüm değil bu. Dışarıya yürüyüşe çıkıyoruz, sitedeki kedileri besliyoruz, parkta oturuyoruz, arkadaşlarla buluşuyoruz falan... Bunları yapmasak bile evde oturup birlikte film ya da belgesel izliyoruz. Akşama kadar zaten yalnız J, bir de ben eve gelip yemek yedikten sonra kendimi odama kapatıp iki saat yazıyla mı uğraşayım? Haksızlık olur ona! Bu yüzden geriye kalan tek zaman dilimine, sabahlara sığındım. Son üç sabahtır iyi gidiyor. Bir aksilik çıkmazsa hafta içi hafta sonu demeden bu rutini her gün devam ettirebilirim. Sonuçta, her sabah 6'da kalkıyorum yataktan. Okulda ilk saat dersim olmadığı için biraz geç gitsem sorun çıkmıyor. Zaten kimsenin karıştığı yok bana. They need me much more than I need them. Sabah 6 ile 7:15 arasında 500 kelime yazmak zor olmuyor. Kalkıp tuvalete gittikten ve elimi yüzümü yıkadıktan sonra hemen oturuyorum masanın başına. İlk kırk beş dakikada kahve içmiyorum. Beş dakika ara verip kahvemi yapıyorum ve sonrasında devam ediyorum kaldığım yerden. Ev sabahları sessiz oluyor. J uykuda, kediler uykuda. Bir tek Boncuk uyanık oluyor. Onu da kapıya -daireler arasındaki boşluğa, merdivenlere ya da asansöre girişi yok- çıkarıyorum birkaç dakikalığına. Hevesini alıp geri geliyor, uykusuna kaldığı yerden devam ediyor. Ben de en azından bir paragrafı bitirene kadar yazıyorum. Önceki yazdıklarımı düzeltiyorum. Vakit dolu dolu geçmiş oluyor. Tatmin olacak kadar yazdıktan sonra da duş alıp okula gidiyorum. Okulda neşem yerinde oluyor çünkü günlük yazı sorumluluğumu yerine getirmişim, artrık her türlü çılgınlığı ve tembelliği yapabilirim. Üzerimden büyük bir yük kalkmış oluyor, insanlığa karşı ahlaki ve vicdani ödevimi yerine  getirmişim gibi bir hafiflikle günü geçiriyorum. Başka şeylerle -kitaplar, youtube videoları, matematik vb- ilgilenirken ne bir suçluluk duyuyorum ne de kafam ikide bir "bugün ne zaman yazacağım?" sorusuna saplanıyor. Tabii, işin sürdülebilirliği en önemli yanı. Üç sabah yazıp sonrasında devam edemeyeceksem boşuna hevesleniyorum demektir. Onu da zaman gösterecek. İlk üç günde verimi ya da kaliteyi düşüren bir unsura rastlamadım. Belki ileriki günlerde akşamları daha erken yatmayı -10:30 mesela- ve haftada bir gün -Pazar sabahları?- ara vermeyi düşünebilirim. Bekleyelim görelim... Au revoir :) 

Kare Kod* (Tek Parça)

                                           

 “Sabah Chenchen’e, ters dönmüş eyer şeklini almış yemyeşil bir yaprağın üzerinde, tıpkı yuvarlanan saydam bir yağmur damlası gibi, usul usul ama derin izler bırakarak gelir.” 

Başımı elimdeki şehir tanıtım kitapçığından kaldırıp pencereden dışarıya baktım. Akıntıya karşı yüzen somon balıkları gibi kaldırımda ilerleyen mobiletleri ve onların küstürdüğü yayaları izledim birkaç saniyeliğine. Ne derin izler bırakarak akan bir yağmur damlası görebildim ne de ters dönmüş eyer şeklini almış yemyeşil bir yaprak. Cümlenin gereksiz uzunluğunu ve virgüllere dayanmış hantallığını görmezden gelsem bile içimde fokurdayan sessiz haykırışı susturamıyordum. Bu şehre yeni geldiğimden midir nedir bilmem, baktığım her yerde -en azından şimdilik-, paslanmış testere ağzının taze bir kütük üzerindeki debelenişini gözlemliyorum ben.  Otobüsün titreyen camında pırpır eden yüzümün aldığı karanlık silüet araya girmeseydi daha ne canlar yakacaktı o kör testere acaba!  Kim yazmışsa bu kitapçığı rahminde doğmamış bir şairle yaşıyor olmalı. Altı üstü şehre yeni gelenlere alışveriş nerede yapılır, gezilecek parklar ve bahçeler nerededir, hastanelere ve postanelere nasıl gidilir gibisinden bilgiler vereceksin. Ne gerek var bu kadar kasmaya, ne gerek var bu kadar amacından sapmaya. Öyle bir devirde yaşıyoruz ki edebiyatçılar sadelik ayağına gazete haberi niteliğinde romanlar yazıyorlar, reklamcılar da patronlarının gözüne girme uğruna Tolstoyluğa soyunuyorlar. Ama yok, görünen o ki pazarlama işini aşırı ciddiye alıp kraldan çok kral olmak isteyen zeki bir arkadaş kaleme almış bu kitapçığı. Beğenmediğimi söyleyemem, klişe cümlelerle beynimi iğfal edeceğine yaratıcı imgelerle hayal gücümü gıdıkladığı için sevdiğimi bile söyleyebilirim. Yalan yok, öteki türlü olsa yine şikâyet edecektim. Dedim ya; kör bir testereyim ben son günlerde. Yaş odunlarla amansız bir mücadeleye girmiş, şehrin cilalı ve parlak zeminlerine uyum sağlayamayan, pırıltılı ve süslü şeylere düşmanlık besleyen, her kıpraşmada toz olup dökülen paslı ve yorgun bir metal parçası.    

“40 yıl önce kimsenin adını bile duymadığı, karnının tokluğunu denizin cömertliğine bağlamış, dalgalar azıcık dayılandığında önüne gelene avuç açıp dilenmekten başka bir çaresi olmayan yoksul bir balıkçı köyü olan Chenchen; bugün ülkenin ekonomik güç bakımından en büyük üçüncü şehri olmayı başarmış, Ç mucizesinin soluk alıp veren bir kanıtı olarak kendisini ziyarete gelenleri şaşırtmaya devam etmektedir. Buraya gelenler bir daha ayrılmamak için ellerinden geleni yaparlar. Chenchen’e giriş vardır, çıkış yoktur çünkü cennete bir kere girdiniz mi bir daha çıkmak istemezsiniz.”

Gülmemek için kendimi zor tutuyordum. Yere düşen yapboz parçalarının birbirlerine kenetlenip istenilen manzaranın bir kısmını -parlak bir güneş, ortası yeşil kenarları mor bir fesleğen çiçeği  ya da sapsarı bir yinxing yaprağı- oluşturması gibi bir şeydi bu durum. Bu şehre gelmeden önce de geldikten sonra da hep aynı hikâyeyi duyduğum içindi sanırım yaşadığım bu dengesizlik hali. Tanıştığım her yeni insan bana şehri övüyor, burada kesinlikle mutlu olacağıma dair taahhütlerde bulunuyor, Ç’de kaldıkları sürece Chenchen dışında başka bir şehirde yaşayamayacaklarına dair uzun nutuklar çekiyorlardı. -Bu sonuncusunu söylerken Chenchen'i Ç'nin bir parçası olarak değil de bir şehir devleti olarak gördüklerini farketmiyor olmaları da ayrı bir muammaydı ama neyse, ayrı bir konu bu...- Sanki fabrikalarında ürettikleri bir meyve sıkacağını tanıtıyorlardı ve garanti vermezlerse bu güzelim meyve sıkacağını satın almayacağımdan korkuyorlardı. Geniş caddeler, dev gökdelenler, pahalı arabalar, dünyanın tüm lezzetlerini ayağınıza getiren lokantalar… Evet, bunları kullananlara ve bunlardan faydalananlara çok şey veriyordu şehir. Peki ya bana? Sessiz bir parkta oturup kitap okuyabileceğim sakin bir köşe arayan bana? Uzun yürüyüşler yaparken ikide bir arkamdan gelen mobiletler tarafından taciz edilmek istemeyen bana? Yorucu bir iş gününden sonra soğuk bir duş ve derin bir uykudan başka bir şey arzulamayan bana? Öyle hissediyorum ki birileri karşıma geçip “Şehrimizi nasıl buldunuz?” diye sorsa ve ben de “Pek beğenmedim.” ya da “Daha rahatlarını gördüm.” diye ağzımdan kaçırsam o noktada ikinci bir açıklama yapmama fırsat bulamadan tutuklanacağım, kodese tıkılıp günlerce tecritte tutulacağım, Chenchen’i çok sevdiğimi, çok beğendiğimi, burada çok mutlu olduğumu, ve hatta gerçek huzuru burada bulduğumu haykırana kadar da türlü işkencelere maruz kalacağım. Bu şehri sevmemek, bu şehri beğenmemek yasaktı sanki. Edebiyat dersinde Şekspir’e, müzik dersinde Mozart’a, resim dersinde Monet’ye küfretmek gibi bir şeydi. “Beğenmedim, geldiğim şehre dönüyorum” desem beni tren istasyonunda durduracaklar mıydı acaba? Camları simsiyah bir arabaya karga tulumba bindirip yakınlardaki bir eğitim kampına alacaklar, orada geniş ve güzel bahçesi olan bir köşkte sabah akşam Chenchen’in reklamını yapan ekranlara zorla -gözkapaklarımı minik metal mandallarla kaşlarıma iliştirdikten sonra- baktırtacaklar, beynime elektrotlar bağlayıp geçmişte yaşadığım güzel şehirlerin anılarını silecekler, valinin kendi kaleminden çıkmış “Chenchen Tarihi: 40 Yıllık Mucize” adlı kitabı kelime kelime bana ezberletecekler ve tam iki yıl sonra valinin huzurunda bu kitabı ezberden okuyana kadar bu güzel köşkten dışarıya adım atmama izin vermeyeceklerdi.     

“Chenchen hem çok yönlü eğlence kültürüyle hem de herkese hitap eden zengin doğal güzellikleriyle dünyanın belli başlı turistik şehirlerinden birisi olmaya adaydır. Öyle ki son yıllarda yapılan uluslararası sıralamalarda hızla yükselmiş; Melbörn, Paris, Singapur gibi dünya devleriyle kıran kırana süren puan yarışlarına girmiştir.”

Kitapçığı kapatıp etrafı gözlemlemeye karar verdim. Zaten ineceğim durağa da az kalmıştı. Otobüs durmuş, yeni yolcular biniyordu. Salgın dolayısıyla maske takmış insanların bakılabilecek tek yerleri olan gözlerine ve alınlarına bakıp, tıpkı bir Gestalt psikoloğu gibi yüzlerinin kalanını zihnimde tamamlamaya başladım. Şu çöp bacaklı kızın minicik bir burnu olmalıydı, bunun da dudakları ince bir çanağın kenarı gibiydi herhalde. Şu geniş alınlı kadın, alnı mı genişti yoksa saçları mı seyrelmeye başlamıştı? Peki ya şu yaşlı adamın? Uzamış kaşlarına bakılırsa avurtları çökmüş, teni pörsümüş olmalıydı. Belli bir yaştan sonra kaşların uzaması da doğanın ayrı bir gizemi olsa gerek. Aşağısında kalan gözlere “Kırk yıl baktın baktın bir şey göremedim, kenara çekil de ben halledeyim artık” der gibi uzanıyorlar dünyaya doğru. Ha ha, eller beynin uzantısıysa -kim demişti bunu?- kaşlar da gözün uzantısıdır… Tam bu sırada otobüsün ön kapısından bir ses geldi. Doğuştan kötürüm olmuş benim yaşlarımda bir genç sağındaki ve solundaki tutacaklara yaslanarak merdivenleri tırmanmış, kartını basmış, otobüsün içinde tıpkı tek bacağı kopmuş bir yengeç gibi yalpalayarak ilerliyordu. İçimden bir ses umarım benim yanıma oturmaz diyordu ki özürlülere özgü gizemli bir güçle iç sesimi duydu bu arkadaş, çaprazımdaki iniş kapısının önüne geldi, bir süre kapı tarafına mı otursam diye düşünür gibi yaptı -gizemli gücünü ele vermemek için olsa gerek- ve yanımdaki boş yere, kafasını soktuğu kavanoza vücudunun kalanını da sığdırmak isteyen bir kedi gibi sallanarak oturdu. Oturur oturmaz da konuşmaya başladı. 

“B-b-ba-bakar, b-bak-bakar mısınız? Be-ben-im ad-ad-adım Wa-Wa-Wang Chenhao!” 

Önce görmezden gelmeye çalıştım -çünkü bana değil, tüm otobüse hitap ediyordu veya ben öyle olmasını arzuluyordum-, görmezden gelerek görünmezliğimi koruyacağımı düşünüyordum, ya da soğuk beyefendi duruşumdan ödün vermeyeceğimi.  Üzerimde denizci mavisi bir tişört, altımda belli belirsiz beyaz çizgileri belden paçaya kadar uzanan incecik siyah bir pantolon, gözümde çalıştığım şirketin geçen ay verdiği kuponla aldığım pahalı güneş gözlükleri. Hani bu gözlükleri takınca her şey farklı görünecekti, hani sadece güzel ve mutlu yüzleri görecektim. Hani üzüntü ve sefalet benim kıyılarıma uğramayacaktı! Nereden de gelip beni bulmuştu bu adam. Otobüste bunca boş yer varken, bunca otobüs varken, hatta şehir toplu taşıma araçlarıyla dolup taşıyorken… İstemeye istemeye yüzümü ona çevirdim. Hayır, tüm otobüsle değil, benimle konuşuyordu. Kurbanını seçmiş, planını yapmış, uygulamaya geçmişti. Beyaz maskesi burnundan aşağıya kaymış, mürdüm eriği iriliğindeki dudaklarını açığa çıkarmıştı. Ağzından çıkan buhar günlerdir fırça görmemiş dişlerinin kokusunu suratıma çarpıyordu. Kocaman kafası boynunun üzerinde yalama olmuş vida gibi sallanıyor, elleri ve ayakları amatör bir kuklacının -Gökler bazen böyle sakarlıklar yapabiliyor işte!- eline düşmüş talihsiz bir oyuncağın elleri ve ayakları gibi pırpır ediyorlardı. Ensesinde kendi uzun tırnaklarıyla yapıldığına inandığım iki kızıl cırmık vardı. Burnunun kanatları rüzgârdaki av kokusunu çekip çıkaran dişi aslanlarınkiler gibi oynak, alnındaki olgunlaşmış sivilce -yoksa kafasını bir yere mi çarpmıştı- patlamaya hazır bir yanardağ gibi beklemede, saç tıraşı doğup büyüdüğüm ve yıllar önce terkettiğim köyümün arka sokakları gibi düzensiz, eğri büğrü ve çarpık çurpuk. 

“Buyur Wang Chenhao, senin için ne yapabilirim?”

Gözleri daha da açılmış, umulmadık bir anda çalılıkların arasında karşısına çıkmış leziz bir ceylan yavrusuna kuşkuyla yaklaşan bir aslan gibi beni tepeden tırnağa süzmüştü. Böylesi nazik yanıtlara alışık olmadığını tahmin edebiliyordum, tahmin edemediğim şey benimle ne yapacağıydı. Şimdi tüccar gözüyle malını gözden geçirme sırası ondaydı. Beni ölçüp biçiyor, tartıyor, kalıplara yerleştirip şekilden şekle sokuyordu. Ya da ben, basit düşünmeyi hayattan yenen kazık, güzel yaşama yapılacak bir ihanet olarak gören ben, böyle düşünmekten kötücül bir zevk alıyordum. Ah ne kolay olurdu hayatım kim bilir, bir kere de sıradan insanların sıradan düşüncelerinin gücüne inanabilsem, süssüzlüğün ve sadeliğin hayatın gerçek sırrına vakıf olmada en önemli ilkeler olduğuna inanabilsem, bu inancı insanlarla kurduğum ilişkilerde temel haline getirebilsem. Yok ama, kuyruğunu kovalamaktan bıkmayan kedi yavrusu gibi eğitimli olmanın getirdiği bu zehirli çukura kafamı bir kere sokmuşum, ömrümün sonuna kadar da kurtaramayacağım kendimi… Hep mağrur, hep başkalarına karşı burnu havada, zaaflarını saklamak için bin kat giysinin altında her daim buram buram terleyen bir züppe. Oysa karşımdaki adam çırılçıplak, neyse o, kaybedecek bir şeyi yok çünkü, varı yoğu üzerinde, içi dışı bir, ağzından çıkan sözle beyninin kıvrımlarında oluşan söz bire bir aynı. İşin en ilginç yanı ise benim kendimi kendime şikâyet etme kıvamına gelmem için bu adamın varlığına muhtaç olmamdı. Bir kral ancak bir köylüye bakıp, kendisiyle köylü arasında neredeyse hiçbir farkın olmadığını kendi çıplak gözleriyle gördüğünde ezebilirdi içindeki mağrur tavırları.

Kendime biraz daha çeki düzen verircesine belimi hafifçe çevirip yüzümü ona doğru döndürüyorum. Tüm dikkatim sende, ilk başta gösterdiğim ilgisizliğimden dolayı kusura bakma dememin başka bir yöntemi bu. Chenhao ise gayet sakin, bir sonraki hamlesinden gayet emin, aşırı düşünmekle malul aklımın sakinleşmesini beklediği her halinden belli. Elini karnına götürüyor. Ameliyat izini, insülin pompasını ya da kocaman kara bir deliği gösterecek ve benden para isteyecek gibisinden hangi anının tortusu olduğunu şimdi bile çıkarsayamadığım bir düşünce doluyor zihnime. Oysa adamcağız, bol tişörtünün kıvrımlarının altında kalmış ufak çantasını açmaya çalışıyordu. Artık göreceğim şeyden emindim. Ya üzerinde hastane masraflarını gösteren bir faturayı gösterecekti bana ya da dolu plastik bir poşeti.  

“B-be-be-ben bu-bu-bunları s-s-s-sat-satı-satıyorum!” 

Konuşurken ağzı bir sağa bir sola doğru gerilmiş, gözleri yerlerinden fırlayacakmış gibi irileşmiş, yanakları küçük bir balığın dudakları gibi şişip sönmüştü. Diğerine göre daha sağlam olan elinde beyaz bir paket, paketin içinde 10 tane olduklarını tahmin ettiğim tükenmez kalemler vardı. Dilenci değildi, kimsenin merhametine muhtaç değildi, kendisini acındırmak gibi bir derdi de yoktu. Karnını doyurmak için tükenmez kalem satan ve büyük bir olasılıkla özürlü olduğu için daha iyi bir iş imkânı elde edememiş bir adamcağızdı. Chenchen şehrinin broşürlerinde kendisine asla yer bulamayacak bir arıza, gülümsemesiyle milyonlarca kadının gönlünü çalmış bir film yıldızının dişlerine yapışmış bir ıspanak parçası, dünyanın en güzel kadınının gözündeki kuru çapaktı. Yüzümün kızardığını, otobüsün içindeki serin havaya rağmen boynumdan çeneme doğru yükselen sarı alevlerin kulak memelerimi ağır ağır ısıttığını hissedebiliyordum. Karşımdaki adamın, benim içimde devrilip derme çatma bir halde yeniden inşa edilen saraydan haberi yoktu tabii ki. O, en samimi haliyle, kocaman gözlerini bana dikmiş vereceğim olumlu yanıtı bekliyordu.  

“Olur Chenhao” dedim kendimin bile zor duyabileceğim bir sesle. Gereksiz de olsa adını tekrar etmek yapmakta olduğum eylemi ahlaki bir zeminden alıp gündelik ihtiyaç zeminine oturttuğu için hoşuma gidiyordu. Zaten kulağımdaki uğultu, etrafımdakilerin hangi anlam öbeğine çekeceğimi bilemediğim bakışları -Cıkcıklıyorlar mıydı yoksa takdir mi ediyorlardı?-, trafikte sıkışan otobüsün bir durup bir kalkması -Hani az kalmıştı varacağım durağa?- sabahleyin evden çıkarken özgüvenle dolup taşan sesimi kısmış, boğazımda zor zamanlar için sakladığım coşkuyu tüyleri yolunmuş bir horoza çevirmişti. Bu kırık dökük halimle elimi cebime götürdüm, telefonumu çıkardım. 

“Ben mi tarayacağım yoksa sen mi tarayacaksın?”

Bu soruyu sorarken olumsuz bir yanıtla karşılaşacağımı aklımın ucundan bile geçirmemiştim. Öyle ya, dilencisinden seyyar satıcısına kadar herkes bırakmıştı kâğıt para kullanmayı bu ülkede. Sokakta keman çalan da tatlı patates satan da kare kodlarını koyuyorlardı görünen bir yere, gelen geçenler kodu tarayıp para göndersinler diye. Pahalı lokantaların önünde dilenen karnı aç, beli bükük, suratları kirli,  ayakları terlikli yaşlıların, memleketinden getirdiği meyveleri kamyonetin arkasından satan Mao kasketli köylülerin ve av bekleyen kurtlar gibi tapınakların önlerindeki ağaçların altında pusuya yatan falcıların boyunlarına astıkları PVC kaplı kodlar -Bir tarafı Weixin, diğer tarafı Zhifubao- o kadar hayatın parçası haline geldi ki ben de dahil kimsenin aklına gelmiyor onlarsız bir hayat. Kâğıt paranın hâlâ kullanıldığını ancak kâğıt parayı kabul etmeyen bir dükkânın haberi internete düştüğünde anımsıyoruz artık. Bazen de dışarı çıkmadan önce eve su ısmarlayıp çıkarken kapının önüne bıraktığımız  damacanın altına koymak için… Oysa bu sefer, daha öncekilerin aksine, uzun zamandır gelmeyen yüksek bir dalgayla karşı karşıyaydım. Cebinden çıkardığı bir tomar kâğıt parayı -beş ve on Yuanlıklar- bana gösterirken yüzünde özür dileyen, “zaten yeteri kadar zahmet verdim, bir de kare kodun yokluğuyla…” diyen bir ifade vardı. Otobüste kalem satıyor olması, gereğinden yüksek bir sesle konuşuyor olması ya da yanına oturduğu yolcuyu kendi derdiyle rahatsız etmesi değildi onu mahcup eden. Kare Kodunun olmaması, bu eksiklikle beni zor durumda bırakmış olmasıydı. 

“İyi ama bende de para yok. Var mı acaba, dur bir bakayım tekrar. Sanmıyorum ama!”

Ellerimle ceplerimi yokluyorum. O ise gözleriyle ellerimi izlemekle meşgul, kedinin tavandaki sineği izlemesi gibi takip ediyor parmaklarımın hareketlerini. Elinden gelse sadece göz bebeklerini değil, kulaklarını da oynatacak elimin çıkardığı hışırtıları tüm frekanslarıyla duyabilmek için. Ben ise nasıl olup da kendimi böylesi sıkıntılı bir durumun içine düşürdüğümü düşünüyorum. Bir iyilik yapmaya niyetlenip de yapamamanın, karşındakine yalancı umut vermiş olmanın, en kötüsü de otobüsteki diğer yolcuların benim hakkımda düşündüklerinin yoğun sıkıntısı bastırıyor hızlı hızlı inip kalkan göğsümün ortasına. Bir an önce ineceğim durağa varma ve otobüsten inme arzusu ısınan süt gibi kabarıyor içimde. Lanet olası otobüs ilerlemiyor ki… Az önce okuduğum broşürü tırnaklarımla mıncık mıncık parçalayıp otobüs şoförünün başından aşağıya boca etmek gibi sapıkça bir arzu beliriyor umarsızlıktan ne yöne kaçacağını, ne ile oyalanacağını bilemeyen zihnimde. 

“Yok bak, tüm ceplerimi kontrol ettim”

Arkamdaki yaşlı kadın anlayamadığım bir şeyler mırıldanıyor. Mandarin değil, Kantonca söyleniyor. Kapı tarafındaki adam da ona bağırıyor ama nedense adam Mandarin konuşuyor. Aralarında elektronik para hakkında daha önce defalarca işittiğim türden bir tartışmaya girişiyorlar. Kadın biraz aksanlı da olsa Mandarini çok iyi konuşuyor.

“Kimse de kâğıt para yok artık. Varsa yoksa telefonlardaki kodlar. Geçenlerde torunuma 100 Yuan verdim, bu ne der gibi bön bön suratıma baktı. ‘Ya nine kim taşıyacak parayı, Weixin’den gönder’ demesin mi? Ben çocukken dedem bana değil 100 Yuan, 1 Yuan verecekti, banknotu alnıma yapıştırıp günlerce sokakta o şekilde gezerdim.”

“Çok ağır bir şeymiş gibi bir de üşeniyorlar. Paraya hayır demiyorlar ama elektronik olmayanına hayır diyorlar. Bir şey telefona girmiyorsa değersiz artık, devir öyle bir devir.”

“Ağır ağır ama ağır olmasının faydası yok mu? Ne harcadığını biliyorsun, dikkatli harcıyorsun, cüzdanın kalınken dik, incelince iki büklüm yürüyorsun. Elektronik para öyle mi? Bip bip bip… gidiyor paracıklar, ruhun hissetmiyor bile.”

“Evet, evet, eskiden para harcamanın bir değeri, kendine has bir ağırlığı, harcayan kişinin tavırlarına ve hareketlerine yansıyan bir ciddiyeti olurdu. Şimdi varsa yoksa bip bip bip, uçtu mangırlar. Hoplayıp zıplayıp karşı tarafın kasasına giriyor, ne kaçanı görebiliyorsun ne geri geleni. Keşke harcandığı kadar kolay kazanılsa bu meret ama nerede… Torunların anlamaması normal de koca koca yetişkinler de bîhaber gibiler durumdan.”

Ben bir yandan yaşlı yolcuların bu eğlenceli konuşmasını dinlerken bir yandan da Chenhao’ya, ona karşı mahcup olduğumu, elimden bir şey gelmediğini, böyle bir durumda yapılacak bir şey olmadığını anlatmaya çalışıyordum. O ise aslında kare kodunun olduğunu ama süresi dolduğu için kullanamadığını anlatmaya çalışıyordu. Chenhao ile aramızda o âna kadar adını koyamadığım diyalektik bir kavga yaşanıyordu. O uçurumun kenarında, bir eliyle kayanın ucuna tutunmuş bir halde kurtarılmayı beklerken ben çıkageliyorum ama ona doğru uzattığım kolum sandığımdan kısa olduğu için varlığım hiçbir işe yaramıyor. Ona yardım edememenin verdiği mahcubiyetle kendime kaçacak delik ararken o bana acımaya başlıyor. İçinden “Zavallı adam. Eğer bana yardım edemezse hayatı boyunca bu ânı defalarca yaşamak zorunda kalacak. Kollarını kısa yaratan Tanrı’dan, yanında bir ip ya da sopa taşımasını gereksiz hale getiren modern hayattan, aslında hiçbir suçu olmadığı halde karnına bir sancı halinde inen vicdanından nefret edecek.” O böyle düşünüyor mu bilmiyorum ama benim dur durak bilmeyen zihnim sınırsız bir kısır döngünün sarmalına kendini kaptırmak üzere olduğunu o anda fark ediyor. Ve tam bu sırada gözümün ucuyla otobüsün benim ineceğim durağa yanaştığını görüyorum. 

“Müsaade edersen şimdi ineceğim.”

Onun bacaklarını kısıp bana yol vermesini beklemeden önünden geçiyorum ve az sonra açılacak kapının ağzında beklemeye başlıyorum. Bu sırada arkamdan o aynı boğuk sesi duyuyorum. 

“B-b-ben de b-bu du-du-rak-durakta ine-ine-inec- ineceğim.”

Dönüp bakıyorum; maskesini yüzüne çekmiş, içinden “Benden kolay kolay kurtulamayacaksın, seni gidi yeniyetme Chenchen bebesi!” derken kıs kıs güldüğünden midir nedir gözleri bir fermuar gibi kapanmış, alnı dışarıdan vuran güneş ışığıyla yaz ikindilerinin sakin göl yüzeyleri gibi parlamıştı. Kapının yanında oturan adamla, otobüsün diğer tarafında oturan kadın konuşmalarına biz hiç yokmuşuz, bu adam derdini hiç ifade etmemiş, kare kod yoksunluğu hiç konuşulmamış gibi muhabbetlerine devam ediyorlardı. 

“İki tür insan vardır, bunu baştan bellemek lazım. Toplumsal yaşamın var olan yazılı kurallara uyularak işleyeceğine inanmış, hayata kanunlar ve kitaplar açısından bakan, ötesini göremeyen, görmek istemeyen, aksini iddia edenleri ahlaksızlıkla suçlayanlar ve toplumsal yaşamı yazılı olmayan kişisel ilişkiler üzerine inşa eden ve mecbur kalmadıkça kitabi emirlere yaklaşmayanlar. Ben hep ikinci gruba dâhil oldum. Kurallar zayıflar içindir. Hayatı yaşayanlar tuttuğunu koparanlardır. Mızmızlanmayan, hakkını kimsede bırakmayan, söke söke istediğini elde edenler…” 

Bu son uzun nutuk karşısında kadın sus pus olmuş, oturduğu koltuğun içine doğru bir göktaşı  gibi gömülmüş,  memnuniyetsiz bir yüz ifadesiyle gözlerini belemiş, otobüsün tavanında odaklanacak bir nokta arıyordu. Belki de  konuşmanın nasıl olup da kare koddan bu noktaya geldiğini düşünüyordu. Torunlarının dedikodusunu yapmayacaksa ne anlamı vardı boşu boşuna laklak etmenin bu yabancıyla, değil mi? En iyisi susmaktı bu durumda, susup dinlemek, dinliyormuş gibi yapmak, inene kadar sabretmek. Yaşlandığı zaman bile değişmeyen erkek milletinin bitmez tükenmez bilgiç tavırlarına sabretmekten başka ne kalıyordu kadın milletine şu hayatta! Ne yapıp edip konuyu en iyi bildikleri noktaya bağlamayı başarıyorlardı ya! En azından bu noktada takdiri hak ediyorlardı… Kadın böyle düşünmüyordu büyük olasılıkla, ama düşünseydi beni çok mutlu edecekti sanırım. Zekâsıyla övünen ve ulu orta her yerde zihninin kıvılcımlarıyla yangın çıkarmak isteyen tek kişi bağıra bağıra başarı dersi veren yaşlı adam değildi demek ki! 

Kafam bir anlığına bu düşüncelerle meşgulken kapı açıldı, otobüsün nerede olduklarını çıkaramadığım hoparlörleri vardığımız durağın adını birkaç kez tekrar etti. Ben basamaklardan aşağıya inerken gözlerimin kenarıyla elimden geldiğince arkam sıra yürüyen Chenhao’yı takip ettim. Anlam veremediğim bir hafiflik var gövdemde. Bundan sonra hiçbir şey olamaz diyorum içimden adeta. Ayaklarım kaldırımın taşına basar basmaz arkama dönüp “Ben bu tarafa gideceğim, biraz acelem var.” diyorum. İçimde duyduğum hafiflik yüzüme de yansımıştır mutlaka, onun bu durumun farkında olup olmadığından ise emin değilim. Benim uzaklaşacağıma, onu kaldırımın ortasında yalnız bırakıp gideceğime şaşırmış görünüyor.  “İyi ama Chenhao kardeş, on beş dakika öncesine kadar tanışmamıştık bile. Aynı sabah aynı yöne gitmiyor olabilirdik, aynı otobüse binmemiş olabilirdik, sen yanıma oturmamış olabilirdin. Her şey asla izah edemeyeceğimiz ama geri dönüp değiştirme imkânımız da olmadığı için kader deyip geçiştirdiğimiz birer rastlantılar silsilesinden ibaret. ” diyorum içimden. Daha önce çeşitli vesilelerle aklımdan geçirdiğim çıkarımlar bunlar, güzel bir kadın gördüğümde ya da benden az çalışıp çok daha fazla para kazanan birisiyle tanıştığımda bağırlarına sığındığım avuntular. Karşımdaki adamın aklımdan geçen bu harc-ı alem düşüncelerden bîhaber olduğu, eliyle karnını gösterip “Açım abi, çok açım!” demesiyle apaçık ortaya seriliyor. 

“İşte sana ikinci şans yeni yetme Chenchen bebesi, bu şehri cennete de cehenneme de çevirmek senin elinde. Hadi bakalım!” diyor kulaklarımı esir almış o kadim uğultu. Sıkışan trafiğe kızıp kornaya abanan şoförler, kucağında bebeğiyle yanımdan geçen genç anneler, ellerinde paketlerle sağa sola koşuşturan motokuryeler, kablosuz kulaklıklarından dolayı kendi kendilerine konuşuyormuş gibi görünen genç kızlar… Tüm şehir nefesini tutmuş beni bekliyor o anda, benim doğru olanı yapmamı bekliyor.  Etrafa bakıyorum. Köşedeki fastfood lokantası gözüme çarpıyor. “Gel benimle” diyorum Chenhao’ya ikinci bir düşüncenin yolumu kesmesine izin vermeden. Ağır adımlarla, tıpkı bir su damlasının yemyeşil bir yaprak üzerinde derin izler bırakarak ilerlemesi gibi yürüyoruz. Girişteki otomatik ekrandan ona büyük bir burger ve içecek alıyorum. Kendime de kahve ve youtiao. Kare kodumu taratıp ödemeyi yapıyorum. Birlikte oturuyoruz karşı karşıya. Az da olsa konuşuyoruz, az da olsa gülümsüyoruz, kısa bir süre birbirimize arkadaşlık ediyoruz. O beni duymuyor ama ben ona en sessiz halimle defalarca teşekkür ediyorum; kimseye bağlanmamayı erdem saymaya şartlanmış bana iyi bir ders verdiği, benim Chenchen’de değil de Chenchen’in benim içimde yaşadığını bana bir kere daha anımsattığı ama en çok da dünya var olduğundan beri akan ve bir türlü tükenmeyen yeraltı ırmaklarından getirilmiş bir avuç berrak suyu ruhuma serpip beni serinletttiği için...

Ali Rıza Arıcan - 9 Ocak 2022, Shenzhen

* Yeni bir şehir, yeni bir iş, yeni arkadaşlar derken neredeyse bir yıldır yazamadım. Bu öykü bir çeşit şeytanın bacağını kırma, bir nevi ısınma eylemi benim için. Shenzhen'de geçirdiğim altı ayın sonunda iyi kötü bir düzene kavuştum diyebilirim, gün içinde yazabileceğim vakitleri ve mekânları belirledim. Bundan sonrasının daha kolay olacağını düşünüyorum. Tabii, zaman en iyi yargıçtır. Bekleyip göreceğiz.

Bir Avuç Hayat Yayımlandı

Yeni öykü kitabım "Bir Avuç Hayat" adıyla Cinius Yayınları tarafından yayımlandı. Kitapta birbirine zayıf düğümlerle bağlı dokuz öykü var. Öykülerin hepsi sekiz yıldır yaşadığım kent olan Changzhou'da (Çanco) geçiyor. Sıradan insanların sıradan yaşamlarının hiç de sıradan olmayan hikâyelerine ve bu hikâyeleri var eden ince detaylara eğilmeye çalıştım elimden geldiğince. Ne kadar başarılı olduğumu okurlar ve zaman gösterecek. 

                                         

Bu kitabın daha önce yayımlanmış altı kitabımdan iki farkı var. Birincisi kapak fotoğrafının bir öğrencim tarafından sağlanmış olması. Kitap yayına hazırlanırken lise sonların katılabileceği bir fotoğraf yarışması düzenlemiştim. Katılım çok olmadı ama katılanlar arasından birinciyi seçmemiz yine de pek kolay değildi. Sonuçta, beraber çalıştığım yabancı öğretmenlerin de yardımıyla fotoğrafların birisini seçebildik. Kapakta resmedilen yer aynı zamanda kitabın adını taşıyan öykünün geçtiği meydan, Tianning Tapınağının önü. Sarı duvarın arkasında dünyanın en yüksek pagodası ve ahşap yapısı unvanını taşıyan Tianning Pagodası'nın tepesi görünebilir. Zeminin metrik karelere bölünmüş olması benim için modern Çin'in rasyonelliğinin bir simgesi, pagodanın duvara tırmanmış yaramaz bir çocuk gibi başını göstermesi ise bir türlü yok edilemeyen, insanın olduğu her yerde bir şekilde varlığını sürdüren akıldışılığın / akılüstülüğün bir göstergesi.  Yüksek duvarların ve dev kulelerin önünde ağır ağır yürüyen yaşlı adam ise her tarafımızı kuşatıp bizim hakkımızda her şeyi bilen ve biz farkımıza varmasak da bizi her daim yönlendiren sistemin ağındaki bireyi temsil ediyor.  

                                        

İkinci fark ise her bir öykünün başında bulunan kare kodlar. Eğer okuyucu bu kare kodları telefonuyla taratırsa, öykünün geçtiği sokakların görüntüsünü içeren kısa bir videoyu izleyebilecek. Bu videolar benim cep telefonumla çekildi ve alabildiğince amatörce kalitedeler. Yine de Çin'in orta ölçekli bir kenti hakkında Türkiyeli okuyucuya az çok bir bilgi verebileceklerine inanıyorum. 

                                          

Lafı fazla uzatmaya gerek yok. Umarım kitap hak ettiği ilgiyle karşılanır. Şu ölümlü dünyadan göçmeden evvel gök kubbenin altında hoş bir sada bırakabilirsem ne mutlu bana...  :) 

Saygılar, sevgiler...

AA

BİR DAL ÖYKÜ

 

Yazmak; hayata atılan gizemli bir çelme, yeknesaklığa çakılan kalın bir kazık, umutsuzluğa verilen insancıl bir yanıttır. Ama bir de gündelik yazı programından sıyrılıp ufak kaçamaklar yapmak ve bu kaçamağın sınırları dahilinde meta-kurgu yoluyla saçmalamak vardır ki bu kısacık anların tadına -kış ayında dondurma yemek gibi- doyum olmaz.    

                             Naci Azra Arılı, 1989, Gurbetten Mektuplar, cilt 3, sayfa 341

                             

             Eşsiz güzellikteki Atillo romanının yazarı Vivian Darkbloom'a

Sıradan bir ilkyaz günüydü, ustura ağzı serinliğindeki kuşluk vakti kentin uzak semtlerine doğru çekingen bir edayla ilerliyordu. Sabahın erken saatlerinde başlayan koşuşturmaca iyice seyrelmiş, yerini sakin haftaiçi günlerine yakışan türden bir dağ gölü sükunetine bırakmıştı. Caddenin kenarındaki dar kuytulukta; elli - elli beş yaşlarında bir seyyar satıcıyla, öğrenci olduğu özensiz kılık kıyafetinden belli olan tıraşsız bir genç koyu bir sohbete dalmıştı.

- Beni Ali Rıza Bey tuttu, evladım. Başkasını tanımam. Maaşımı o ödüyor, yemek paramı o veriyor. Sağ olsun! Başta biraz işkillendim tabii ama her ay zamanında ödeme yapınca inancım arttı. Demek dürüst adammış, kandırmadı benim gibi cahil bir garibanı. İleride sigortamı da ödeyecekmiş. Öyle dedi, bugüne kadar yalan söylemedi bana, bugünden sonra da söylemez herhalde. Adım, benim adım mı? Ne yapacaksın benim adımı? Deftere mi yazacaksın? Ha, tamam! Ben Canali Irazarı. Canali birleşik yazılıyor, sakin ayrı yazma. Soyadımı mı tekrar edeyim? Irazarı evladım, ı-ra-za-rı! Ver ben yazayım! Bilmiyorum ne demek! Uyduruk bir şey dediydi rahmetli dedem vakti zamanında sorduğumda. Babama kalırsa nüfus müdürlüğündeki memurların pişkinliği. Değiştirmeye de üşendim. Zaten doğum tarihimi de yanlış yazmışlar, anam perşembe günü ajans haberlerinden hemen önce doğduğumu söyler. Bak bakalım takvime 23 Temmuz 1977 hangi güne denk geliyor. Perşembe olmadığı kesin! Al defterini, yazdım oraya adımın yanına. Gazeteci mi olacağım dediydin? Ödev mi yapıyorsun? Hayırlısı olsun, ben okumadım ama çocuklarımı okuttum. Biri Amasya’da öğretmen oldu. Yeni daha, bu yıl stajyer. Gider gitmez nankörleşti. Kış tatilinde de çalışacağım, yanına gelemem dedi. Yeme yedir, giyme giydir, sonra böyle olsunlar... Kızım burada yanımda, muhasebecilik okulunu bitirdiydi, çalışıyor şimdi evin yakınlarında bir şirkette. O işi de sağ olsun Ali Rıza Bey ayarladı. Tuhaf adamdır; biraz geçimsizdir, aksidir, hafiften kaçık ve gevezedir ama yüreği geniştir. Yardım edebileceği bir konu oldu mu elinden geleni ardına koymaz. Bu iş mi? Ne olsun işte, ekmek parası evladım. Yaşlandım, inşaatta çalışamıyorum artık. Sabah alıyorum arabayı Ali Rıza Bey’den. Eskiden simit satılırmış bu arabada. Bak, burada belediyenin amblemi var. Bilmiyorum nereden aldı. Vardır tanıdıkları sağda solda, eli kolu uzundur onun. Otuz yıldır devlette memur sonuçta, sırtı sağlam! Almış işte bir yerden, sağını solunu tamir ettirtmiş, lastiklerini yenilemiş, camlarına yazılar yazdırtmış. Bu hale getirmiş. Hah evet, sabah alıyorum arabayı. Sokaklarda, caddelerde ağır ağır yürüyorum. Kendini yorma dedi, Ali Rıza Bey. Yorulunca dinlen, soluklan, su iç, etrafı gözetle, kendini geliştirmek için yöntemler ara, daha az emek harcayarak daha çok kitabı nasıl satarım sorusuna yanıt ara dedi. Önemli olan her gün az az yapmakmış. Kendisi de öyle yapıyormuş, her gün yarım sayfa, her gün yarım sayfa... İki yılda bir roman bitermiş... O böyle diyor ama ben yine de bildiğimi okumaya devam ediyorum. Ekmek aslanın ağzında, çalışmadan, terlemeden, bacaklar titreyene kadar kendini zorlamadan olmuyor. Hep aynı yerde durunca para kazanılmıyor. Günde 20 kilometre yapıyorumdur İstanbul’un sokaklarında. Arada da bağırıyorum. “Öykücü geldi, öykücüüü…. Öykülerim var, kısalar var, uzunlar var, hüzünlüler var, mutlu sonla bitenler var, aşk öyküleri, masallar, modernler, postmodernler, realistler, romantikler, sosyalist realistler, efsaneler, metaforlar, kendi içine kıvrılanlar, kuyruğunu ısıranlar, var olmadığını iddia edenler, başka kitaplara başka dünyalara gönderiler yapanlar. Var oğlu var, gel vatandaş geeeel!” Bak burada, nasıl bağıracağımı yazdı Ali Rıza Bey. On beş farklı seçenek var, içlerinden rastgele seçip okuyorum. Biri gelip sorunca kitapları gösteriyorum. Alan oluyor, alay eden oluyor, küfredip giden oluyor, dudak büküp gözüyle kaşıyla hafife alan oluyor. Kimisi de üşenmeyip soruyor. Bu kitapların yazarı neden kitaplarını sıradan kitapçılarda satmıyormuş, kendisi neden uğraşmıyormuş da benim gibi bir zavallıyı çalıştırıyormuş, bu devirde seyyar satıcıdan mal alan mı kalmış, kitap dediğin bu kadar ayak altına düşmemeliymiş, dilimlenmiş hıyarı tuzlayıp satsam daha çok para kazanırmışım… Milletin ağzı torba değil ki büzesin! Dilim döndüğünce izah ediyorum ben de! Kolay değil tabii, Sabahtan akşama kadar kimler geliyor kimler bir bilsen. Dur telefon çalıyor. Ali Rıza Bey arıyor. Bekle azıcık.

-Buyurun Ali Rıza Bey. Bir durum mu var? Ha, buraya mı? Ben nerede miyim? Şu anda Çeliktepe’nin girişinde, otobüs duraklarının yanındayım. Evet, evet, geldi gazeteci genç. Eh işte, sorular soruyor, ben de dilim döndüğünce… Adı mı ne? Adını hiç sormadım. Siz dün ondan bahsedince gerek… Tamam sorayım efendim. Adın ne senin genç?

- Naz Rica

- O nasıl ad öyle ya! Tombaladan çıkmış gibi! Neyse, Naz Rica’ymış adı çocuğun. Soyadı mı? Soyadın ne genç?

- Arıalı

- Arıalı’ymış. Evet, Naz Rica Arıalı. Tamam, tamam, yazıyı yazacak ama gazetede yayımlamadan önce size mutlaka gösterecek. Olur söylerim şimdi. Başka bir emriniz var mı? Haaa, öyle mi, buraya mı? Buyurun gelin. Lahmacun mu? Olur, neden olmasın. Ben üç tane yerim, bu genç de dört tane yese toplam yedi eder. Siz de kendi açlık durumunuza göre... Tamam. Anlamadım? Haaa, yeni öykü var. Bu sabah bitirdiniz düzeltileri. Tamam getirin, satalım Ali Rıza Bey. Bu sabah iki kitap, dört tane de tek dal öykü sattım. İyi başladı gün, devamı de gelir inşallah. Tamam, bekliyoruz burada. Durakların bitip, ana caddenin başladığı yerdeyiz. İyi lokasyon tabii Ali Rıza Bey, ayıp ettiniz. Geleni geçeni avlıyorum burada. Hadi kapattım, görüşmek üzere…

- Gerçekten de kendisi miydi? Buraya mı geliyor şimdi? 

-Kapattı. Evet, ta kendisiydi. Buraya geliyormuş. Bize öğlen yemeği de getirecek. Az çekil oradan, şu lastiği sileyim. Yokuşu çıkarken çamura battıydı teker. Görmesin Ali Rıza Bey, kızmasın boşuna! Nasıl bir insan mı? Ehh, gelince görürsün evladım. Bu arada adın da fena değilmiş. Neydi? Naz Rica? Nereden buluyorlar böyle adları, bilmem ki. Neyse, bana kalırsa gayet sıradan bir adam. Karısı var, kedileri var. Bir köpeği vardı, birkaç yıl önce öldü, çok üzüldü. Şaka yapmayı, boş konuşmayı, çay içip muhabbet etmeyi sever. Ama çalışırken rahatsız edilmekten nefret eder. Komşuyuz ya, sen bana sor neler çektik onun titizliğinden. Evde iki çocuk, gürültü yapmadan oluyor mu? Zırt pırt kapıya gelir. Elinde bir tas çorba ya da meyve olur. Rüşvetini hazırlamıştır yani. Mahcup bir sesle "Biraz sessiz olur musunuz?" der. "Öykülerimi öğlen paydosunda, yemekten hemen sonra yazıyorum ama düzelti yapmak için akşamları bu vakitten başka vaktim olmuyor" diye mırıldanır ardından. Dilenci gibi büker boynunu. O mahcup ben ondan mahcup… Nasıl mı yazar? O kadarını bilemem evladım. Birkaç kere lafı geçmişti aramızda ama her seferinde yuvarlak cevaplar verip geçiştirmişti. Bana kalırsa o da bilmiyor nasıl yazdığını. Tek sırrı her gün, aynı saatte ve aynı yerde, işbaşı zili çalınca makinenin başına geçen bir işçi gibi çalışmaya başlamasında sanırım. Dedim ya; her gün azar azar, cümle cümle, kelime kelime, iğneyle kuyu kazar gibi yazıyor. Damlaya damlaya göl oluyor senin anlayacağın. İnattan, sabırdan ve hikâyenin bir gün biteceğine dair duyduğu inançtan başka bir şeyi yok elinde. Bunların dışında gayet sıradan bir vatandaştır kendisi. Yolda görsen torna dükkânında usta sanırsın ya da emekliliğine gün sayan bir banka müdürü. Dur azıcık, bak müşteri geldi, ilgileneyim. Sen de dikil orada izle beni. Bakalım satabilecek miyim?..

-Buyurun hanımefendi? Ne bakmıştınız?

-Ne satıyorsun sen burada bey amca.

-Kitap satıyorum hanımefendi, belli olmuyor mu?

-Kitap mı? Ne kitabı ayol. Portakal mı bu sokak sokak geziyorsun, seyyar arabayla kitap... Hiç görmedim daha önce! 

- En az portakal kadar yararlı kitaplar bunlar. Vitamini, proteini, minerali bol hepsinin. Bence bir bakın, okumayı seviyorsanız alırsınız. Ruhunuzun da gıdaya ihtiyacı vardır sonuçta.

- Ha ha, sen de az değilsin ha! Radyo spikeri gibi konuşuyorsun. Dur bir bakayım, belki sevdiğim bir yazar vardır. Sait Faik var mı sende, Sait Faik? Bizim oğlana okuldan ödev vermişler. Anne Beşiktaş'a inince al demişti. Sende varsa bir daha uğraşmam orada.

-Yok, o dediğin yazar yok.

- Eeee, buradaki kitapların hepsi tek bir yazara ait.

- Evet hanımefendi, doğru bildiniz. Ali Rıza Canarı’nın kitapları hepsi.

- Evet, adını görüyorum kitapların üzerinde. Daha önce hiç duymamıştım. Kim o?

- Bizim komşu!

- Ha ha ha ha, hiç güleceğim yoktu sabah sabah. Senin komşun kitap yazıyor, sen de satıyor musun?

- Evet, ne var bunda!

- Ay yok, ne olacak. Biraz saçma geldi.Ya da ne bileyim, saçma değil de başka bir şey... Ay kelime bulamadım şimdi.

- Niye saçma olsun hanımefendi. Satan memnun, alan memnun, ticaret başka nasıl olacak. Alın bir kitap okuyun, beğenmezseniz bir daha almazsınız. Bir kitap alanlar geri gelip diğerlerini de alıyorlar, benden söylemesi.

- Hakikaten mi? Peki beğenmezsek geri getirebiliyor muyuz?

- Bir gün içinde iade alıyoruz. Kitap zarar görmemişse paranızın tamamını geri alabilirsiniz.

- Şimdiye kadar parasını geri isteyen oldu mu?

- Valla ne yalan söyleyeyim, arada çıkıyor ama genelde giden geri gelmiyor.

- Şu kâğıt tomarları ne?

- Onlar yazıcıdan çıkarılmış öyküler. Kitap almak istemezseniz öyküleri tek tek de alabiliyorsunuz. Ya da isterseniz size özel bir paket yapabiliyoruz.

- Bu ne böyle bey amca? Züğürt tiryakilerin yol kenarlarından bir dal sigara almaları gibi. Gerçi fikri beğenmedim diyemem. Orijinal bir adammış bu senin Ali Rıza Bey.

- Öyledir. Alacak mısınız bir kitap?

- Yok.

- Neden?

- Benim aradığım yazar yok burada. Ben Sait Faik’i arıyorum.

- Olsun, çocuğunuz bir de Ali Rıza Canarı’yı okusun.

- Öyküler tek tek ne kadar?

- En ucuzu 2 TL. En pahalısı 5 TL.

- İyi ver bakalım bir tane 2 TL’lik öykü. Yenilerden ver ama, dili eski olmasın, anlayacağım bir şey olsun.

- Seçmek ister misiniz?

- Yok, rastgele çek o tomardan. Otobüste okurum. Eve varınca da oğlana veririm.

- Tabii ki!

- Beğenmezsek geri getiririm, ona göre!

- Tek tek satılan öykülerin iadesi yok hanımefendi. İade sadece kitaplar için geçerli.

- Şaka yapıyorum şaka. Nerden bulacağım ben seni bir daha. Hadi acele et, otobüsü kaçırmayayım. Kalkış saatine beş dakika var.

- Tamam. Aaaa, bakın ne kadar şanslısınız. Kitapların yazarı Ali Rıza Bey de geldi.

- Bu o mu?

- Evet, ta kendisi. Yolun karşısından buraya doğru gelen.

- Çok da zayıf, çelimsiz biriymiş. Ben daha iri yarı, heybetli biri sanmıştım. Televizyona çıkan sanatçılar gibi. Dur ama duymasın dediklerimi.

- Ali Rıza Bey hoş geldiniz. Bakın ben de tam şimdi bu hanımefendiye sizin bir öykünüzü satmıştım. Şuradan rastgele bir öykü çekeceğiz. Sizin tavsiye edeceğiniz bir şey var mı? Buyurun siz seçin isterseniz. Nasıl? Haaaaa! Yeni öyküyü mü? Olur, neden olmasın. Bu mu yeni öykü?

- Ne o? Ne verdi sana?

- Bu öyküyü dün yazmış, bu sabah da düzeltileri yapmış. Fırından çıkmış taze ekmek gibi, bakın sıcacık. Kıpır kıpır harfler, yerlerinde duramıyorlar, zıplayıp sayfanın dışına çıkmak istiyormuş gibi bir halleri var. Belki de ilk okuyan siz olacaksınız. Bunu almak ister misiniz?

- Oluuuur, benim için fark etmez. Otobüste okuyabileceğim bir şey olsun yeter. Dili bana ağır gelmez herhalde.

- Tamam, sarıyorum hemen. 

- Dur, dur, sarmadan önce yazarından bir imza alsak mı? Hazır buradayken yani...

- Olur tabii, neden olmasın, değil mi Ali Rıza Bey? 

- Adım Nazlı. Nazlı Hanım'a diye imzalayabilir.

- Tamamdır, Nazlı Hanım. Buyurun, bakın imzaladı sayfanın sol üst köşesini. Rulo haline getirip, üzerine lastik geçireceğim.

Kadın rulo halindeki kâğıdı eline aldı, lastiğini çıkarıp kırıştırmamaya özen göstererek ağır ağır açtı. Mürekkebi kurumamış imzanın siyah ışıltısını görünce hafiften heyecanlandı. Hemen sonrasında bu nedensiz heyecanı bastırıp kendisini toparladı. Gitmeye hazırlandı. Bir yandan da yeni satın aldığı öyküyü merak ediyordu. Bir gözüyle kendisine selam bile vermemiş olan Ali Rıza Bey’e kuşkuyla bakarken, diğer gözüyle kâğıdın en üstündeki, epigrafın hemen altında yer alan ilk cümleyi mırıldanarak okudu. 

“Sıradan bir ilkyaz günüydü, ustura ağzı serinliğindeki kuşluk vakti kentin uzak semtlerine doğru çekingen bir edayla ilerliyordu."

 

        Ali Rıza Arıcan  - 15 Mart 2021 - Changzhou