Mavi En Sıcak Renktir

 Abdüllatif Keşişe’nin yönettiği “Mavi En Sıcak Renktir” filmini dün akşam izledim. Film, hakkında okuduğum onca olumlu eleştiriye rağmen bende çok ciddi bir etki bırakmadı. Bir çeşit hayal kırıklığı olarak algılanabilecek bu durumun en büyük sorumlusu olarak filmin hikâyesinin alabildiğine yavan olmasını ve yönetmenin izleyiciyi ucuz yöntemlerle doyurmaya çalışmasını sayabilirim.

Mavi En Sıcak Renktir her şeyden önce bir aşk hikâyesi. Lise son sınıfta okuyan Adele’in cinselliğe uyanışı, bu uyanışı tatmin etmek için giriştiği arayışlar ve sonunda bir cinsel kimliğe kavuşmasının buram buram deneyim, fiyasko ve acı kokan serüveni. İçinde tüm diğer aşk hikâyelerinde görmeye alıştığımız masumiyet var, tutku var, şehvet var, gözyaşı var, hafiften bir direniş var, kalp kırıklığı ve ayrılık var. Bütün bunlar var ama hikâyenin kendisine özgün bir özelliği yok. Konusunun iki eşcinsel genç kız arasında yaşanan tutkulu aşk olması dışında ne ciddi bir yaraya parmak basıyor film ne de herhangi girilmemiş bir ormana girip bizleri hayrete düşürüyor.

Bu satırları yazarken birilerinin bana sanat cahili ya da eşcinsel düşmanı diyebileceğini  hesaba kattım ama her şeyden önce kendime karşı dürüst olmam gerektiği için düşüncelerimi olduğu gibi yazmak zorundayım. Birileri belden aşağıya vurup, üzüm yemek yerine bağcıyı dövme yarışına girecekse; varsın yapsınlar. Ben yine de diyeceklerimi diyeyim.   

Öncelikle filmin hikâyesi çok basit ve klişe. Aşkı ve cinselliği tanımaya çalışan bir genç kızın arayışları, buluşları, kaybedişleri… Bu konuda yapılmış yüzlerce, hatta binlerce film yok mu zaten? Mavi En Sıcak Renktir bize farklı olarak ne getiriyor? Farklı olarak neyi tatmamızı sağlıyor? Bu soruları yanıtlamamız gerekir her şeyden önce. Filmdeki eşcinsellik konusunu çıkardığımız anda ortada ciddi anlamda bir şey kalmadığını görürüz. İki kızın birbirine âşık olması yerine, bir oğlanla bir kızın âşık olmasını işleseydi ve benzer sevişme sahnelerine yer verseydi, bu film en iyi olasılıkla “erotik” olarak kategorize edilecekti. Benim ergenlik yıllarımdan adlarını anımsadığım “Dokuz Buçuk Hafta”, “Emanuella”, “Vahşi Orkide” gibi filmlerin arasına konacaktı. Çünkü filmdeki iki ana karakterin dışındaki karakterlerin hemen hiçbirisinin filme etki eden bir rolü yok. Bütün film, iki ana oyuncu ve bu oyuncuların etrafında dolanan onlarca figüran tarafından yapılmış gibi.

Oysa, bir aşk hikâyesinde aşkı etkileyen yüzlerce etken vardır. Ekonomik sıkıntılar vardır, aile baskıları vardır, sağlık sorunları vardır, iş hayatının getirdiği strese yenik düşen bireyler vardır, aşkı bütünlüğüyle yaşamaya utanan baskıyı içselleştirmiş çiftler vardır, dinsel hurafeler vardır, cinsel takıntılar vardır… Bu “var”larla hikâye ilginçleşir, karmaşıklaşır ve karakterler gerçek anlamda ete kemiğe bürünürler.   

Filmin başrollerini paylaşan iki oyuncu da çok başarılı bir performans sergilemişler. Rol yapmıyormuş gibi rol yapmışlar. Genç yaşlarına rağmen bunu başarmış olmaları gerçekten takdire şayan bir üstünlük. Zaten tüm filmi bu güçlü oyunculuk ve benim çok da yaratıcı bulmadığım birkaç kamera çekim yöntemi sırtlamış. Kameranın sürekli olarak oyuncuların yüzlerine odaklanması ve aralıksız olarak yakın çekimde ısrar etmesi yönetmenin, aşkı dış dünyadan soyutlama çabası olarak da algılanabilir. Oysa, filmin başlarında, kızların birbirlerinin evlerine gitmesiyle çok güzel bir sınıfsal ayrımın altını çizmişti senaryo yazarı. Bu ayrımın üzerine biraz daha gidip, hikâyeyi renklendirmek yerine, ana karakterin salya sümüğünü gözümüze sokan yakın çekimlerle ve artık harcı âlem olmuş ışık oyunlarıyla –Örneğin, parktaki öpüşme sahnesinde dudaklar ayrıldıkça güneşin göz kırpması- izleyiciyi oyalamaya çalışması bir çeşit bocalama gibi geldi bana. Yani, film tamamıyla erotik bir şova dönüşmesin, biraz estetik sos katayım da ödüllere aday olsun diye eklenmiş, çok da gerekli olmayan biçimsel çözümler.

Filmin başlarında yakalanan sınıfsal/değersel ayrımın işlenmemiş olması filme büyük bir eksiklik getirmiş. Örneğin, Adele’in anne ve babası, kızlarının lezbiyen bir ilişkiye girdiğini öğrendiklerinde nasıl tepki verdiler?  Adele’in başlangıçta ilişkiyi anne babasından saklamasından anlıyoruz ki böyle bir ilişkiye pek razı değiller. Oysa Emma’nın ailesi açık görüşlü ve hoşgörülü. Kızlarının tercihine saygı duyuyorlar. Bu yüzden Emma kendisine güveni tam, sokakta yürürken de “Seni artık sevmiyorum” derken de ayakları yere basıyor. Bu özgüvenler arası farkın meydana getirdiği dengesizliği film boyunca hissediyoruz ama maalesef Adele’in de birgün kendi ayakları üzerinde duran bir cinselliğe kavuşacağına dair herhangi bir ize film boyunca rastlamıyoruz.

Bu farkların üzerine gitmek ve fırsatını yakalamışken aşkın sınıflarüstülüğünü savunmak varken, yönetmen dakikalar süren sevişme sahnelerine odaklanıyor. Ne yalan söyleyeyim, sevişme sahneleri beni rahatsız etmedi ama sıkıldım izlerken. Bir an önce bitsin de aşkı izlesek dedim içimden. İki kız yerine, bir oğlan bir kız olsaydı yine sıkılırdım büyük bir olasılıkla. Çünkü sahnelerde herhangi bir yaratıcılık da yoktu. Belki bu sahnelerle “Bakın, lezbiyen çiftler de en az heteroseksüel çiftler kadar güzel sevişebiliyor.” demek istemiş olabilir yönetmen ya da aralarındaki tutkulu uyuma dikkat çekmiş olabilir. Yatağın dışında var olan bir gerilimi yatağa yansıma girişimini sanatsal bir uğraşı olarak algılayabilirim –bunun tersi de olabilir- ama yatağın sınırlarının dışına çıkmayan bir sevişmenin bir sanat filminde neden bu derece gözümüze sokulduğunu anlayamam.

Bütün bunların üzerine, yani hikâyenin yavanlığı ve o yavanlığı kurtarmak için ortaya konan klişe kamera hileleri yetmiyormuş gibi, bir de bir anlığına görünüp sonrasında kaybolan tabularla karşılaşıyoruz filmde. Örneğin, okuldaki kavga sahnesi güzel ama peki ya sonrasında ne oluyor? Arkadaşları kabul mü ediyor Adele’i?  Adele’in ilişkisini ailesinden gizlemesi olması gereken bir ayrıntı ama aile hiç mi öğrenmiyor bu ilişkiyi? Öğrenince ne oluyor? Bir izleyici olarak bunları bilmeye de hakkımızın olduğunu düşünüyorum.

Filmi beğenenlerin büyük bir çoğunluğu, bana kalırsa, geleneksel olmayan bir ilişki türünü normale indirgediği için sevmiştir bu filmi. Hem içinde tutkulu bir aşkın ve ateş gibi bir cinselliğin olduğu bir filmi kim beğenmez! Benim en beğendiğim sahne, Adele'in denize girip, suya sırt üstü uzandığı sahneydi. Sadece kafasını suyun üstünde bırakıp, Emma'nın saçının rengine çok yakın olan bir maviliğin içinde, onun gökyüzünü süzen hüzün dolu gözlerine bakmak, filmi özetlemekle eşdeğerdi adeta. Nedense filmi öve öve bitiremeyen eleştirmenlerin hiçbirisi bu sahneden bahsetmemiş. Oysa, filmde orijinal denilebilecek az sayıda sahneden birisiydi bu. 

             Eyes Wide Shut filmindeki efsanevi sahnelerden birisi.

Tüm basitliğine rağmen sırf oyuncuların güçlü performansını görmek için izlemeye değer bir film. Eşcinsellerin var olma haklarını, onların insanca yaşama mücadelesini, eşcinselliğin bir tercih değil de bir yönelim olduğunu izlemek istiyorsanız Mavi En Sıcak Renktir iyi bir seçim olmayacaktır. Sanırım benim hayal kırıklığımın en büyük nedeni böylesi bir beklentiyle filmin karşısına geçmiş olmam oldu. Türkiye-Almanya ortak yapımı olan Zenne bu konuda çok daha başarılı bir yapım.  Hayal kırıklıklarının yıktığı bir aşkı izlemek istiyorsanız “The Revolutionary Road”ı izleyin derim. Ayrıca cinselliğin insan doğasında meydana getirdiği karmaşık labirentleri izlemek isterseniz Kubrick’in “Eyes Wide Shut”ını tavsiye ederim. En azından hikâye sıkıcı değil, en azından sürrealist denilebilecek kamera çekimleri ve sahneler mevcut, en azından hikaye bir şeye benziyor…

ZAMAN TÜNELİNDE POSTMODERN MUHABBETLER

 Canım sıkılınca televizyonu açar, Türkiye’de insanların neleri izleyip, nasıl bilgilendiklerini öğrenmeye çalışırım. İnternete ve akıllı telefonlara rağmen Türkiye’de halkın çoğu haberleri televizyondan alıyor. Ayrıca sadece haberleri değil, lüks hayatın tuhaf inceliklerini, kendilerine yutturulmaya çalışılan neo-liberal politikaları, dışarıdan getirilip yeniymiş gibi önlerine konan yaşam tarzlarını ve toplumu istenilen şekle sokan yığınla zırzopluğu yine bu siyah camdan öğreniyor insanımız.

Dün akşam da oturdum; hem pozitif bilimlere inanan bir matematik öğretmeni olarak ilgimi çektiği için, hem de konunun insanlar üzerinde –özellikle gençler- etkisini bildiğim için, HT kanalında yayınlanan “Zamanda Yolculuk” konulu, “Türkiye’nin Nabzı” adlı programı izledim. Konu zamanda yolculuktu ama programa çağrılan konuklar ülkemizin hemen her konudaki kafa karışıklığını yansıtmak istermişçesine evlere şenlikti. Toplam altı konuktan üçü konuya tamamıyla ilgisiz, sırf lafazanlık yapsın diye getirilmiş üç hokkabazdan ibaretti. Diğer üçünün ikisi, olması gerektiği gibi teorik fizikçiydi. Kalan son kişi de yine analitik sorular sorabilen ve söylenen her argümanı mantıksal açıdan değerlendirebilen bir felsefeciydi.

Nedense program yapımcısı zaman makinesi fikrini ortaya atan bilim-kurgu yazarlarını temsil etmesi için bir bilim-kurgu yazarı davet etmemişti programa. Yine aynı şekilde, olası bir makinenin gerçekten yapılıp yapılmayacağını test edebilen pratik zekalı bir mühendis de yoktu. Bunların yerine çağrılan konuklardan birisi astrolojistti, yani bildiğimiz falcı. Diğeri de kimsenin bir şey bilmediğini ama sadece kendisinin bildiğini iddia eden, zamanında farklı alemleri gezmiş ve görmüş olan, tek kelimeyle “mezcup” diye adlandırılabilecek bir postmodern bilgeydi. Son olarak da ilkokul öğrencisi gibi kağıda bir kapsül çizip, bu kapsülün bilmem kaç Hertz frekansla titreştirilirse kapsülün içindekilerin zamanda yolculuğa çıkacaklarını iddia eden bir araştırmacıydı.

Öncelikle zaman yolculuğu hakkındaki kendi düşüncelerimi yazayım. Bu konuda çok kafa yormuş olduğumu söyleyemem ama programdaki kendi kendilerini uzman ilan etmiş medyumlardan daha çok şey bildiğimi rahatlıkla iddia edebilirim. Bir kere uzay-zamanın bükümlü olmasıyla, yüksek hızlarda zamanın yavaşlamasıyla ya da kara deliklerin yüksek çekim gücüyle falan ilgili değil zamanda yolculuk. Bu adı geçen kavramlarla zamanın yavaşlaması ve uzaya giden ikiz kardeşin diğerinden genç kalmasını izah edebiliriz. Oysa zamanda yolculuk bu demek değildir. Nasıl ki A’dan B’ye yolculuk yaptığımızda bir mekan değişikliğinden, bir çizgi üzerinde gösterilebilecek iki noktadan bahsediyoruz, zamanda yolculuktan bahsederken de benzer bir durumdan söz ediyoruz. Yani hazır bir gelecek var, yaşanmakta olan bir geçmiş var. Bunlar sanki bir çizginin üzerine konuşlanabilecek kadar net ve iyi tanımlanmış olmalı. Yolculuk işte bu noktalar arasında gidip gelmeler anlamına geliyor.

Bana kalırsa ne geçmiş vardır ontolojik anlamda ne de gelecek. Geçmiş hafızalarımızda –ve evrenin hafızasında - belli belirsiz iz bırakarak kaybolan bir resimden ibarettir. Şimdi gibi gerçek değildir, şimdi gibi hareketli ve değişen değildir. Gelecek ise potansiyel olarak vardır, gerçek anlamda yoktur. Yani gelecekteki her an, katrilyonlarca defa katrilyonlarca farklı olası durumun sadece birisinin gerçekleşmesiyle mümkün olur. Bırakın on yıl sonrasını, evrenin on saniye sonrasını bile belirleyebilecek bir bilgisayar yapmamız olanaksızdır.

Ben bu bilgisayarın başında on saniyede hangi on harfi basacağımı bile bilmiyorken –ya da hangilerini yanlış basacağımı-, Endonezya’nın bir köyünde bir kadın doğum yapmış, Tayland’da bir işçi işinden atılmış, Hindistan’da bir kentli sabah kahvaltısının ilk lokmasını ağzına atmış, Irak’da bir dindar Hz Ali türbesinde dualarını etmiş, İstanbul’da bir öğrenci okul çantasına cep telefonunu koymuş olabilir. Bunların hiçbirisi olmamışken, olacakmış da olmuş –sanki olmaması mümkün değilmiş gibi- gibi davranıp, var olan bir gelecekten bahsetmek bana kalırsa evrendeki karmaşayı hafife almak demektir. Kuantum mekaniğinin gelişmesinden beri biliyoruz ki evrenin belirliliği bir yere kadardır. Determinist bir anlayışla her şeyi öncesinden belirleyemeyiz. Sonuçta her harekette, her çarpışmada, her değişiklikte; belirlenemez miktarda bir değişim, tekrar edilemez bir çatallanma vardır. Bunları düşünmeden sabit bir gelecekten bahsetmek bana kalırsa matematik bilmemek, fizikten anlamamak, uzay ve zaman kavramlarını anlayabilecek felsefi derinlikten fersah fersah uzak olmaktır.

Şimdi gelelim programın konuklarına. Astrolojist bey konuya hakim olamadığı ve fizikçi hocaları anlamadığı için önce Amerika’da tanıştığı ve zaman makinesini yaptığını iddia eden dinci bir gruptan bahsetti. Kardeşim, akılcı düşünmedikten sonra hangi milletten olursa olsun, safsatanın yeri çöp tenekesidir. Aptallığın milleti olur mu hiç? Bizimkiler de birkaç sene önce erke dönergeci yapmışlardır. Maddenin eylemsizlik özelliğinden –Eylemsizlik bir özellik değildir, cismin şekline göre değişen bir katsayıdır ve “sigma m r-kare” gibi basit bir formülle hesaplanır. –yararlanarak çalışıyormuş da, sürekli enerji üretiyormuş da… Ne aleti gördük ne de yapanları! Türk yapınca rahatlıkla yalan diyebiliyoruz da Amerikalı yapınca neden inanıyoruz? Hem ortada lafı kimin söylediği bile belli değil. Sayın falcımız Amerika’ya teşrif buyurdukları bir sırada bir takım karanlık gruplarla görüşmüş –vakıfmış bunlar, paraları da varmış.- ve onlardan aldığı bilgiye göre zaman makinesi yapılmış, denenmiş ve başarılı olmuş.

Hadi bunu söyledi, karşısındaki felsefeci “bunlar kişisel deneyimler, bilim değil” demesine rağmen adam ısrar ediyor, illa benim dediğim doğru. İyi de kardeşim sormazlar mı “Ben de Mars’a gittim geldim ama uzay mekiğim atmosfere girince yandı, ben kendimi zor kurtardım. “ diyen adama, kanıtla gittiğini diye? Baktı falcı karşısındaki felsefeci ve fizikçi yemiyor attığı yemleri, bu sefer fizikçi hocayı çok derin konuşmakla, halkın anlayacağı düzeye inememekle suçladı. Hani halk çok aptal, kendisi çok zeki! Güya diğer zekilerin arasında yerini alacak, felsefecinin yapamadığını yapacak. Neyle? Falla! Yahu adam, zaten senin gibilerin zehirlediği halkı kurtarmak için var o bilim insanı ve felsefeci. Doğru düşünmeyi öğretmek, bilimsel olanla olmayanın arasındaki farkı ayan beyan ortaya koymak için varlar. Bir aradan çekil de nesnel düşünce yol alsın azıcık, bir müsaade et de konuyu bilen, konuyla ilgili kafa patlatmış insanlar konuşsunlar, halkı aydınlatsınlar. Ama yok, illa konuşacak. Nietzsche’nin “Bazı insanlar ışığın çevresinde toplaşırlar, daha iyi görmek için değil daha iyi parıldamak için.” sözüne culk diye oturan bir adamdı vesselam.

Programa Ankara’dan bağlanan meczup –bir de web sayfası varmış, sonradan öğrendim- aslına bakılırsa tam böyle bir adamdı. Bir yerlere gitmiş, gelmiş, farklı uzamları keşfetmiş, zamanın boyutlarında gezinmiş, evrendeki on iki boyuttan altısını görmüş, falan filan… Anlatıp duruyor. Bilimsel terimleri dinsel terimlerle karıştırıyor, onlardan da tam anlamadığı için iki de bir daha muallak olan tasavvufi ifadelere sığınıyor, kendisinden bahsederken “biz” diye hitap ediyor, gittiği gördüğü yerleri –alemin katlarını- anlatıyor, zamanın sabit bir nokta olduğunu iddia ediyor –Bu da tasavvufi bir anlayıştır. Sanırım Muhyiddin-i Arabi bahsediyor zamanın bir nokta olmasından.-, ikide bir “bu konuyu bize soracaksınız çünkü bize anlattılar” diyor… Diyor da diyor, adam makineli tüfek gibi. Konuşuyor da konuşuyor. Ne dediklerinden bir şey anlamak mümkün ne de anladıklarınıza bilimsel bir destek bulmak. Bir de kızıyor uzman olduğu alanda başkalarının görüşlerinin rağbet görmesine. Bana soracaksınız diyor, ben biliyorum, gittim gördüm. Siz ne anlarsınız diyor… Mecnun mudur, meczup mudur anlamadım gitti.

Fizikçi hocalardan birisi “Bunları çağıracaktınız, bizi neden çağırdınız?” diyecek gibi oluyor ama o bildik postmodern klişe ile vuruluyor: “Farklı görüşlere yer vermek istedik.” Bu öyle bir ifade ki her türlü şarlatanlığa kapı aralar, her türlü hokkabazlığa yol verir.  Sanki bilim ve fal aynı kefedeymiş gibi! Ağzınızı açıp, ilerici düşüncelerinizi dile getirdiğinizde de yobaz olan siz olursunuz. Çünkü falcının da zaman makinesi hakkında bir diyeceği vardır, meczubun da söyleyecekleri sıradadır uzayın boyutları hakkında.

Sonra araştırmacı çıkar. Bir kağıda bir kapsül çizer. Bu kapsülün etrafında bilmem kaç septrilyon Hertzlik bir elektromanyetik alan oluşturulursa bu kapsülün bizi zamanda yolculuğa çıkaracağını iddia eder. Felsefeci itiraz eder, böylesi bir görüşün hiçbir bilimsel dayanağının olmadığını söyler. Araştırmacı ısrarlıdır. Fizik hocası o kadar yüksek bir frekansın verilmesiyle kapsülün paramparça olacağını, bırakın atomların, çekirdeklerin bile parçalanacağını söyler. Araştırmacı bu sefer, kapsülü koruyucu başka bir kapsüle koymaya kalkar. Fizik hocası kafayı yemek üzeredir. “Kardeşim, istediğin koruyucu kapsüle koy. Sonuçta atomlardan oluşan bir madde olacak bu ve nihayetinde senin vereceğin yüksek frekansla paramparça olacak..”

Böyle saçma bir muhabbet işte. Açıkçası acıdım bilim insanlarımıza ve düşünen insanımıza. Televizyon programlarına, halkı aydınlatma amacıyla çıktıklarında bile ne türlü saçmalıklara maruz kalıyorlar. Ne konuşulur ki hemen her şeyden azıcık bilen ve tüm bildiklerini rastgele bir şekilde birbirine katan bir meczupla? Ne konuşabilirsin matematikten, fizikten anlamayan ama zamanda yolculuk deyince ahkam kesmeye başlayan falcılarla? Sen istediğin kadar profesör ol, istediğin kadar makale üstüne makale yayınla. Bu ülkede falcılarla, yalancılarla aynı kürsüyü paylaşacaksın. “Bilim Kutsal Bir İnektir” demiyor muydu postmodern zamanların kurnaz yazarlarından birisi. Soğuk savaştan beri bizim için hazırladıkları dünya bu işte. Bir yandan tüketelim, el falımıza bakana 10 TL verip, kahveyi bedava içelim… Evlerimizi fengşui tarzı döşeyip, sabah akşam evrene negatif enerji gönderelim. Bunların birer zırvalık olduğunu söyleyenlere de çemkirelim, onları bilim yobazı olmakla suçlayalım…

Sonumuz hayırlı olsun, ne diyeyim. Eğitime inanırdık eskiden, bir toplumu değiştireceğine ve evireceğine inandığımız eğitime. Şimdilerde eğitim yuvaları da böylesi gerici muhabbetlerle dolup taşıyor. Her tarafta aynı şarkı var. Meta-öğretiler öldü, yaşasın çok seslilik, yaşasın birbirini anlamayan insanlar, yaşasın bilime alternatif olarak sunulan geleneksel etkinlikler. Zaman tüneli olsa da 18. ve 19. Yüzyıla falan gitsek diyor insan. Laplace’ın, Comte’un, Voltaire’ın, Descartes’ın devrine. Hiç yoktan heyecanını duyardık bilimin zaferlerinin. Şimdilerde kendini bilmezler tarafından küçük düşürüldüğünü göreceğimize…  

15 Nisan 2013 - Derbent, İstanbul

ALTERNATİF TURİZM GELECEK VAAT EDİYOR

 Alternatif turizm her geçen gün biraz daha yaygınlaşıyor. İlk olarak İstanbul’da ortaya çıkan ve ülkemize gelen turistlere gerçek Türkiye’yi tanıtmayı amaçlayan alternatif turizmciler gelecek konusunda iddialılar. Derbent’de, gecekondudan devşirme bir ofiste faaliyet gösteren TouristAnbul firmasının genel müdürü Şerafettin Civacı, yoğun gündeminden bize biraz vakit ayırdı ve arkadaşımız Enes Başeğmez’in sorularını yanıtladı.

Başeğmez: Sayın Civacı, kısaca anlatır mısınız, nedir bu alternatif turizm?

Civacı: Efendim, siz de çok iyi biliyorsunuz ki Türkiye’ye gelen turistler genelde İstanbul’un tarihi yarımadasını gezerler, ardından turlara katılıp Kapadokya’ya, Efes’e, Pamukkale’ye giderler. Bizim süsleyip, püsleyip onlara Türkiye diye tanıttığımız yapıları görür ve giderler. Oysa siz de bilirsiniz ki turistlerin gördükleri gerçek Türkiye’den bir hayli uzaktır. Örneğin, sabahın yedisinde Zincirlikuyu durağından metrobüse binmeden nasıl anlayabilir bir turist İstanbul’daki yaşamı? Ya da Derbent’de bekçiye yakalanmadan ağaç kesmeden, o ağaçları eve götürüp kış için istiflemeden hissedebilir mi Türkiyeli olmanın ne demek olduğunu?  İstanbullu olmak kapalı çarşıdan lokum alıp, Sultan Ahmet’te köfte yemekle olmuyor. İşte biz bu amaçla, yani gerçek Türkiye’yi tanıtma ülküsüyle çıktık yola.

Başeğmez: Şaşırtıcı gerçekten, peki var mı talep? Yani ciddi olarak balık istifi otobüslerde yolculuk etmek isteyen insanları bulabiliyor musunuz?

Civacı: Başlangıçta biraz zorluk çektik tabii ama kendimizi bir anlattık mı gerisi geldi. İnsanlar kuşkuyla yaklaşıyorlar bilmediklerine, onları ikna etmek zaman alıyor. İlk birkaç ay ofis açmaya bile gerek görmedik. Ama sonra işler açıldı. Özellikle sırt çantalı gençler, az buçuk okumuş enteller, süslü püslü şeyleri değil de gerçeği görmek isteyen akademisyenler tercih ediyorlar bizim programlarımızı.

Başeğmez: Ne tür programlarınız var?

Civacı: Şimdilik beş farklı programımız var. Bunları konularına göre ayırdık, adlarını da konularına göre verdik. Mesela bir programımızın adı “Türkiye’de Sağlık”. Bu programda turistimize, sadece bir hafta geçerli olan sahte bir kimlik veriyoruz. Turistimiz, bu kimliği kullanarak, yanındaki rehber arkadaşıyla birlikte herhangi bir devlet hastanesine gidiyor, sıraya giriyor, hemşireden azar işitiyor, yan odada doktorunu döven hasta yakınlarını görüyor, koridorlarda perişan olmuş hastaları bizzat gözlemliyor. Eğer denk getirebilirsek şanslı olanlarına acil kısmını da gösterebiliyoruz. Hastane hastane geziyorlar İstanbul’da, hastane kapısından her geri çevrilişlerinde daha bir derinden hissediyorlar hangi ülkeye geldiklerini.  

Bir başka popüler programımız da “İstanbul’da Ulaşım”. Bu programda turistimize bir istanbulkart veriyoruz ve yine rehberimizle birlikte onu sabahın köründe yola çıkartıyoruz. Mesela, Kartal’dan 500T’ye bindirip, Dört Levent’de indiriyoruz. Turistimiz soluyor sabahın havasını, işçilerin yorgun gözlerini, otobüse küvetle bineni de görüyor, horozla bineni de. Kozyatağı civarında oturduğu koltuğu bir yaşlı teyzeye vermesini talep ediyoruz ve dolayısıyla köprü trafiğini ayakta deneyimliyor. Dört Levent’e vardığımızda arkadaşımızı dolmuşa bindiriyoruz. Dolmuşta para ve para üstü uzatmayı, hiçbir yeri tutmadan ayakta durabilmeyi, etrafındaki tüm kadınlara “abla” demeyi ve arabesk dinleme adabını öğreniyor. Sonra Zincirlikuyu’dan metrobüse bindiriyoruz. O yoğunluğu görüyor, o kalabalığın gücünü, o akıncı ruhunu, otobüsün görünmesiyle yolcuların yüzüne yayılan o ışıltıyı, o Avrupa Birliği vatandaşlarına has pırıltıyı...

                            Metrobüste sıradan bir gün. Sağdan üçüncü
                      bayan bir İngiliz turist, çok eğlendiği her halinden belli.

Başeğmez: Ben bir de öğretmen programınızın olduğunu duymuştum. O nasıl? Çok popülermiş duyduğuma göre.

Civacı: Evet, öyledir. Bu programda turistimiz bir haftalığına öğretmen oluyor. Böylece anlıyor eğitim sistemimizin gerçek durumunu. Öğrencileri ayarlıyoruz, turistimizi okul dışında dövmeleri için. Zaten okulda da müdür ve müdür yardımcıları turistimize göz açtırmıyorlar; öğretmenlik yapmaması ve yaratıcı fikirler üretmemesi için ellerinden geleni yapıyorlar. Ayrıca, öğretmenlik yaptığı süre içerisinde turistimizin tüm parasını alıyoruz; kendisini akşamları limon satmaya, geceleri de bekçilere görünmeden ormandan odun kaçırmaya zorluyoruz. Şanslıysa, yani ziyareti kış aylarına denk geldiyse her gün işe nefret ederek gidiyor. Karın çok yağmasını ve okulların tatil olmasını diliyor her gün.

  Bazı turist misafirler öğretmenliğin stresine dayanamayıp, program değiştirdiler. 

Başeğmez: İlginçmiş. Bence gazeteciler için de yapın bir tane. Fena olmaz. Gerçeği yazar, hapse düşer, bir daha da çıkamaz.

Civacı: Aslında iyi fikir ama uygulamada sorunlarla karşılaşabiliriz. Malum, savcılarla karşı karşıya gelirsek çabucak kaybederiz.

Başeğmez: Anladım. Peki işin teknik kısmı nasıl? Sanırım gruplarla çalışmıyorsunuz.

Civacı: Evet, genelde bir turist-bir rehber olarak çalışıyoruz fakat bazen güven sorunu yaşadığımız için iki turist-bir rehber uygulamasına razı olduğumuz zamanlar da oluyor.

Başeğmez: Diğer iki program? Gelecekteki programlarınız?

Civacı: Diğer iki programımız “Türkiye’de Devlet Memurunun Eline Düşmek” ve “Türkiye’de Gecekondu’da Yaşamak”. Bunlardan ikincisi yine popüler bir programdır. Bakın kapıda bekleyen İngiliz çift gecekondu programı için geldiler. Onları bu akşam Derbent’de bir gecekonduya yerleştireceğiz. Yarın sabah da polis kapılarına dayanacak, belediye buldozerlerle evlerini başlarına yıkacak. Onların da paralarını, pasaportlarını alacağız. Bir hafta boyunca hissedecekler Türkiye’de gecekonducu olmayı. Ayrıca gösterilere katılacaklar, polisle çatışacaklar. Umarım bekledikleri gibi güzel bir program olur.

                              Bir Alman turist gecekondusunu terk etmek istemiyor.

Başeğmez: Yeni programlar? Planlar?

Civacı: Arkadaşlarımız “Türkiye’de Eşcinsel Olmak”, “Türkiye’de Kadın Olmak” ve “Türkiye’de Gayr-i Müslim Olmak” konuları üzerinde çalışıyorlar ama henüz firma olarak net bir karara varmış değiliz. Siz de hak verirsiniz ki hassas konular bunlar, ciddi risk taşıyor. Turistlerimiz bizim misafirlerimizdir sonuçta. Azıcık dayak yemeleri, yolda soyulmaları veya azarlanmaları bir nebze idare edilebilir ama iş cinayete, tecavüze, hayati tehlike arz eden yaralanmaya kadar giderse başımız derde girer. Sonuçta biz de para kazanmaya çalışan bir kurumuz. Bize zarar getirecek riskli planlardan kaçınıyoruz.

Başeğmez: Civalı bey, gerçekten çok bilgilendirici bir söyleşi oldu. Umarım işlerinizde başarılı olursunuz ve sizin gibi firmalar hem sayıca artarlar hem de kalite yönüyle hak ettiğiniz noktalara ulaşır. Değerli vaktinizi bize ayırdığınız için çok teşekkür ediyorum.

Civacı: Ben teşekkür ederim. Her zaman bekleriz.

                                                    

          Alirıza Arıcan – 4 Şubat 2013, Derbent - İstanbul

* Bu bir yalan haberdir. İçinde geçen adları ben uydurdum, resimleri de internetten buldum. Kimseyi incitmek gibi bir niyetim yok, olamaz da. Resimlerdeki şahıslar beni affetsinler.