Bu Blogda Ara

24 Eylül 2023

Metafizik Bir Varlık Olarak Bilinç


 

Bu sabah balkonda bir yandan kahvemi içip bir yandan da Saffet Hoca’nın “Madde ve Mana”sını okumaya tekrar başlarken -bu üçüncü olmalı- aklıma bir soru geldi. Kitabın 17. Sayfasında şöyle demiş Saffet Hoca: Ateizm, delillendirilmemiş bir sav olamayacağı şeklinde özetleyebileceğimiz tutarlı bir genel epistemolojik tutumun makul bir uzantısıdır. Demek ki teizmle ateizm epistemolojik açıdan simetrik değildir. Bunu söyledikten sonra karşı görüşü de dile getiriyor ve sözü bir teiste veriyor: Ama bu katı şüpheci epistemolojik tutumunuzda ısrar ederseniz sizi dişinizin ağrıdığına bile ikna edemem. Şimdi benim dişimi, sinir sistemimi inceleyebilir, orada geçen olayları açıklayabilirsiniz. Ama benim diş ağrım incelediğiniz o nöral olaylar değil benim öznel deneyimimdir. Eğer bir doğa olayı olarak bile olsa benim diş ağrımı incelemek istiyorsanız öncelikle benim beyanıma inanmanız gerekir. Çünkü başkalarının bir öznel deneyimi, bir iç yaşantısı olduğunu delillendirmemizi sağlayacak hiçbir olgu durumu bilmiyoruz henüz.

Bu iki argümanı okuyunca aklıma ister istemez dişinin ağrıdığına inandığımız arkadaşımızın beyanıyla Tanrı’nın var olduğunu iddia eden arkadaşımızın (aynı kişi de olabilir bu arkadaşlar) beyanları arasındaki koşutluklar geldi. Öyle ya, eğer bir dişçi kendisine gelen hasta adayına şikâyetiniz nedir diye sorsa ve yanıt olarak “dişim ağrıyor” cümlesini duysa, tutup da hasta adayından bilimsel kanıt istemeyecektir. “Ağzını aç, bir bakayım” diyecektir. Sonrasında elindeki aletleri kullanarak hangi dişin ağrıdığını tespit edip -bu konuda belli bir güven aralığında emin olup- uygun tedaviyi hastaya izah edecektir. Bu durum, yani ağzın bir köşesinde gördüğü apse yapmış diş, dişçinin işe girişmeden önce hasta adayına inanmış olduğu gerçeğini değiştirmez. Hasta adayına inandığı için ona “Ağzını aç” der. İnandığı için değerli vaktini hasta üzerinde harcar. Karşısındaki insanın acı çektiğini düşündüğü için ve bir o kadar da kazanacağı parayı hesaplayabildiği için tedaviye girişir. Oysa hasta adayı baştan sona kadar hep yalan söylemiş olabilir. Belki dişçiyle yakınlaşmak için, belki belli bir takım sırları ondan öğrenmek için, belki de dişçinin güzel sekreterinin telefon numarasını elde etmek için uydurmuştur yalanı. Bütün bunlar dişçinin, hastanın -ya da yalancı hastanın- söylediklerine inanmış olduğu gerçeğini değiştirmez. Zaten inanmış olduğu için tedavi sürecine başlamıştır. Şimdi şöyle bir durup dişçinin, dişinin ağrıdığını iddia eden kişiye neden inandığı sorusuna odaklanalım.

Dişçi, tıpkı hastası gibi bir insandır insanların toplum olarak yaşayabilmeleri için birlikte yaşadıkları diğer insanlarla ortak bir takım değerleri, ortak bir takım hisleri paylaşmaları gerekmektedir. Toplumla aynı fikirde olmaları gerekir, benzer temayüller göstermeliler demiyorum. Lokantada karşı masada oturan kişinin de tıpkı kendisi gibi bir bilince sahip olduğuna inanması gerekir. Yani, karşı masada oturan adamın da içinde bir “ben”in olduğunu ve bu “ben”in sayesinde hayatını idame ettirdiğine inanır. Bu inanç olmasaydı, kendimiz dışındaki tüm varlıkları kendimizden düşük seviyede görür, onları amaçlarımız uğrunda fütursuzca kullanmaktan -hayvanlara yaptığımız gibi- çekinmezdik.  Temelleri Descartes'ın akıl-beden düalizmine kadar gidecek olan bu düşünsel yarık, bana bazen Avrupacı sömürgeciliği temellendiren bahanelerden birisi olarak gelir. Ayrı bir konu olduğu için şimdilik atlayacağım.

Karşımızdaki insanın içinde de, ona her an nasıl hareket etmesi gerektiğini söyleyen bir bilincin var olduğuna dair olan inancımız topluluk olarak yaşamanın ilk ve en temel şartlarından birisidir.  Aksi halde ne sorumluluk duygumuz olurdu ne de kendini güvende hissetme lüksümüz. Kaldırımda yürürken karşıdan gelen insanın bize saldırmayacağını, bizi yere yatırıp bıçaklamayacağını, yine aynı bıçakla beynimizi çıkarıp yemeyeceğini, ya da bize tecavüz etmeyeceğini onun da bizimkisi gibi bir bilince sahip olduğuna inanarak büyük bir oranda garanti altına alırız. Çünkü, böyle olmasaydı onun da bizden korkması, bizimle karşılaşmakten çekinmesi ve doğal olarak da toplumsal yaşamın pratik anlamda olanaksız hale gelmesi gerekirdi.

Buradan yola çıkarak şu sonuca varırız: Eğer başkalarının beyninin içinde de kendilerine neyi nasıl yapmalarını ya da yapmamalarını söyleyen bir bilincin var olduğuna dair inanç, insanların toplum olarak yaşamasının, “başka” ile ilişki kurmasının en temel koşuludur, bu durumda bu koşulu ortadan kaldırdığımızda, toplumu da ortadan kaldırmış oluruz. Nasıl ki cebir de eşitliğin her iki tarafına aynı sayıyı ekleyebiliriz kuralını çiğnersek ya da bu kuralın varlığını inkâr edersek, ortada cebir diye bir disiplin kalmaz, aynı şekilde parkta yanınızda oturan yaşlı amcanın tıpkı sizin gibi bilinçli bir varlık olduğuna inanmayı bırakırsanız, ortada toplum diye bir şey kalmaz. Toplumun olmadığı yerde de ne halk sağlığı, hastaneler, doktorlar vb adlar verdiğimiz dev kurumlar kalır ne de onların mevcudiyetinin müsebbibi olan ve her daim şurası burası ağrıyan hastalar.

Demek ki dişim ağrıyor diye kliniğe başvuran bir hastanın bu şikâyetine inanmamızın, birbirinin ardılı olan iki temel nedeni varmış.

1.       Dişçi karşısındaki hastanın kendisi gibi bir insan olduğunu görür görmez anlar. Kendisi de diş sahibi bir insan olarak mutlaka hayatının bir safhasında diş ağrısı çekmiş, birkaç geceyi yatakta kıvranarak geçirmiştir. Dolayısıyla hastanın şikâyetine inanırken bu bağlantıyı kurar. O da bilinç sahibi bir insan olduğuna göre, tıpkı benim deneyimlediğim ağrıya benzer -belki daha şiddetli belki daha sakin- bir ağrıdan yakınmaktadır. Bu çıkarsama bir inanç gibi görünse de kişisel deneyime dayanır çünkü dişçi ağrının ne olduğunu bilir, karşısındaki hastayı ne hale getireceğini de bilir. Yine yapacağı anlık gözlemlerle de hastanın ifadesini doğrulayabilir. Örneğin, dişi ağrıyan birisinin hareketleri belli bir takım kategorilere sığacaktır. Canı sıkkın olur, sessiz olur, ağrıdan inler, kalabalıklara karışmak istemez, uykusuz ve yorgun olur, ikide bir sağdan soldan duyduğu şifalardan -tuzlu suyla gargara, karanfil çiğneme vb- medet umar. Bu işaretler de dişçinin inancının güçlenmesini sağlar. Dolayısıyla, “dişim ağrıyor” argümanı tamamıyla yanlışlanamaz, çürütülemez bir argüman değildir. Tıpkı “Seni seviyorum” ifadesi gibi bu cümleyi sarf eden kişinin diğer eylemleriyle desteklenmesi gerekir. “Seni seviyorum” dediğiniz kişiye şiddet uyguluyorsanız, onu mutlu etmek için en ufak bir çaba bile göstermiyorsanız, onu aklınıza bile getirmiyorsanız, arada bir sevginizi ifade edecek simgesel davranışlar sergilemiyorsanız; karşınızdaki kadının / erkeğin bir süre sonra size inanmamasını anlayışla karşılamanız gerekir. Sonuç olarak aşk da kişisel bir deneyimdir ve çiftlerin birbirlerine güvenlerine / inançlarına dayanır.

 2.       Tüm bu inançların temelinde milyonlarca yıl önce yapılmış yazısız ve sözsüz toplumsal bir sözleşme vardır. O da karşımızdaki insanın da kendi çıkarları doğrultusunda hareket eden ve bu hareketleri yapmasını kendisine söyleyen bir bilinç tarafından idare edildiği inancıdır. Bu öylesine kadim ve güçlü bir inançtır ki sadece medeniyet dediğimiz abideyi değil Amazon’un derinliklerinde yaşayan kabileleri bile bir arada tutar. Hatta, sadece insan topluluklarını değil, Afrika’da sürü halinde gezen zebraları ya da hep birlikte avlanan aslanları da yaşam savaşında avantajlı hale getirir. Sonuç olarak bir aslan da başka bir aslanı gördüğü zaman, bir zebrayı görmüş gibi davranmaz. Onun bir aslan olduğunu bilir, onun da karnını doyurmak için mücadele verdiğini ve bu uğurda aşırılıklara gideceğini anlar. Ya onunla ilerideki potansiyel işbirlikleri için dostluk kurar ya da avını paylaşmamak için onunla kavgaya tutuşur. Dolayısıyla, topluluk olarak yaşamanın ilk kurallarından birisi -bu ister insan ister hayvan olsun-, karşındakinin topluma kabul edilebilirliğini sağlayan bir bilinçlilik durumunun varsayımıdır. “O da bizden, bizim gibi düşünüyor, bizim gibi yiyor, içiyor, avlanıyor, çiftleşiyor, bebeğine bakıyor, yaşlanıyor ve ölüyor, olduğuna göre, bizimkisi gibi bir bilince de sahip olmalıdır.” inancıdır. Eğer bu inancın altını oyarsak, onu ortadan kaldırırsak toplumdan söz edemeyiz. Sadece toplumdan da değil, toplumsal yaşamla gelen tüm kavramlardan vaz geçmemiş gerekir. Aşk, dostluk, devlet, meslek, para, bilim… Aklınıza ne gelirse, günlük hayatta kullandığımız kavramların tümü bir anda küle dönüşür.

Yalnız burada şunun altını çizmekte fayda var. Zamana ve doğal afetlere meydan okuyan insan topluluklarının var olması için karşındaki insanın bilincinin var olduğuna inanmak bir önkoşuldur derken asla böylesi bir bilincin var olduğunu kanıtlamış olmuyorum.* Söylemek istediğim şey, böylesi bir bilincin varlığından bağımsız olarak, onun varlığına inanmanın toplumun üzerine inşa edildiği en temel sütunlardan birisi olduğunu iddia ediyorum. Nasıl ki para, biz onu değerli olarak gördüğümüz ve bu inanca sahip çıkan insanların sayısı arttıkça anlam kazanan bir toplumsal araçsa, insan bilinci de -en azından pragmatik bağlamda- bir araçtır. Bilincin var olup olmadığı tartışılabilir, ne olup ne olmadığı da, ama karşımızdaki insanın bilinçli olduğuna dair inanç tartışılamaz, o inanç bu yazıyı yazmamı sağlayan medeniyet de dahil olmak üzere insanın dünyadaki varoluşunun -biyoloji dışı varlığının- temelindedir. Nasıl ki parayı ortadan kaldırdığımızda -adını ne koyarsanız koyun, benzeri bir şey yaratmak zorundasınız- uygarlık çöker, nasıl ki “zaman” kavramını yok saydığınız anda şehirlerde hayat durur, aynı şekilde karşınızdaki insanın bilinçli bir varlık -onun içinde de ona ne yapacağını söyleyen bir “ben”in var olması- olduğuna dair inanç benzeri bir metafizik gereklilik taşır.

Bu kadar laftan sonra nihayet bana bu yazıyı yazdırtan soruya gelebildim: Madem ki öyle ya da böyle günlük hayatımızı şekillendirmemiz için belli bir takım şeylere herhangi bilimsel bir dayanak bulmadan inanmamız gerekiyor, o halde Tanrı inancını neden aynı kategoride incelemiyoruz? Öncelikle soruda semantik bir hata olduğunu belirteyim. Günlük hayatta inandığımız şeyler pratik amaçlara hizmet eden ve çabucak sınanıp işe yarayıp yaramadığı anlaşılan ve eğer işe yaramadığı anlaşılırsa toplum tarafından kısa sürede unutulan şeylerdir. Arkadaşınızla randevulaşırsınız. onun saat 8'de lokantada olacağına nanırsınız. Baktınız gelmiyor, bir daha da o arkadaşınızı arayıp sormazsınız. Ölmediyse ya da çok kötü bir kaza geçirmediyse, onun zaten hiçbir zaman arkadaşınız olmadığını öğrenmiş olursunuz. TL'nin bir değerinin olduğuna inanırsınız. Oysa geçen ay iki kilo patates alan para  bugün bir kilo patates alabiliyorsa ona inancınızı yitirir, elinizdeki tüm TL'yi daha istikrarlı olduğunu düşündüğünüz Amerikan Dolarına ya da altına yatırırsınız.  Şimdi, din dediğimiz, insanların hayatlarına anlam katan mefhumun toplumların büyük bir çoğunluğu için ne kadar faydalı olduğu gerçeğini yadsıyamayız. Burada dinin sosyopsikolojik harc-ı alem yönlerini ele alıp, onun toplumlar için neden kaçınılmaz bir öneme haiz olduğunu anlatmayacağım. Okumak isteyen, bu konuda yayımlanmış yüzlerce kitaptan birisini alıp okuyabilir, ya da internetteki videolardan birisini açıp izleyebilir. Benim derdim dinle değil zaten, Tanrı inancıyla ve bu yazıda dinin toplumlar için gerekliliğini değil de Tanrı inancının gerekliliğini tartışmaya çalışıyorum. Benim anladığım geniş tanımıyla din** insanlık tarihi boyunca hep var olmuştur, değişip dönüşerek günümüze kadar gelmiştir, bugünden sonra da yine farklı şekillerle ve içeriklerle insanın aczinden, zayıf iradesinden, bedeninin çaresizliğinden, yalnız kalma korkusundan, hayatı boşa yaşamışım duygusundan, ölüm sonrasında başına geleceklerden ve benzeri pek çok başka varoluşsal kaygıdan doğan kadim yaralara, başka hiçbir bilimin ya da sanatın yapamayacağı derecelerde  merhem olmaya devam edecektir. Rasyonel dünya varlık karşısında yalnız ve çaresiz kalan insanın ihtiyaçlarını karşılayamadığı için insan eninde sonunda, deneyimsel evrenin çeperlerine kendisi için bir delik açıp, o delik aracılığıyla irrasyonel dünyayı kendi hayatına sokar, bu sayede rahatlar, delirmekten veya intihar etmekten kurtulur. Buna ister kahve falı deyin, ister kanatlı ata binip Tanrı ile yüz yüze görüşmeye giden peygember deyin. Birinin diğerinden daha az inananı olması ya da devlet otoritesi tarafından daha az destek görüyor olması onun daha değersiz olduğunu göstermez. 

Din konusunu bir tarafa bıraktığımıza göre asıl konumuz olan Tanrı'ya gelebiliriz. Karşımızdaki kişinin bilincinin varlığını kanıtlayamamız nasıl ki çok bir şey ifade etmiyorsa, Tanrı'nın varlığını kanıtlayamıyor oluşumuz da çok bir anlam ifade etmemeli. Ya da modern teistlerin ifade ettikleri şekilde yazarsam, madem Tanrı'nın varlığını, sırf kanıt olmadığı için kabul etmiyorsun, o halde dişim ağrıyor dediğinde de etrafındaki eşinin dostunun sana inanmamasını doğal karşılamalısın. Sonuç olarak dişinin ağrıdığının da başkaları göz önüne alındığında bir kanıtı yoktur. 

Öncelikle şunu söyleyeyim ki bu argüman birdan fazla yönden mantıksal yanılgı (logical fallacy) içermektedir. En başta yapılan analojide her iki inancın aynı olduğu farz ediliyor. Karşımızdaki kişinin bilinci olduğuna neden inanmamız gerektiğini yukarıda uzun uzun izah ettim. Aynı gereklilik Tanrı inancı konusunda yoktur, tarih boyunca da hiç olmamıştır. Tanrı inancının olmadığı toplumlar da bireyler de gayet huzurlu bir şekilde yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Hatta, İbrahimi dinlerdekine benzer bir Tanrı inanışının olmadığı Çin, üç bin küsur yıllık tarihiyle hem dünyanın en kadim medeniyetlerinden birisidir hem de günümüzde yakaladığı huzurlu / barışçıl toplum imajıyla diğer ülkeleri gıpta ettirmektedir. Yani, Tanrı inancı hiç de öyle sanıldığı gibi gerekli bir inanç değildir. Onun yerine ikame edilebilecek ve toplumu / bireyi kontrol altında tutacak pek çok başka dinamikler üretilebilir. Ayrıca konu bireyler olunca de bu görüş tökezlemektedir. Tanrı inancının yaygın olduğu ülkelerde bile ateistler, teistlere nazaran sistematik anlamda daha huzursuz, daha suça eğilimli, daha mutsuz ve umutsuz değildirler. Pek çoğu hayatı anlamlı yaşamak için tıpkı teistler gibi aile kurarlar, bilimle ve sanatla uğraşırlar, eğitime önem verirler, spor yaparlar vs.  


Devam ediyor.

* Bu cümleyi yazarken aklıma şu soru da geldi. Benim kendi kendime düşünürken "Ben bilinçli bir varlığım." dememin ne anlamı var? Daha doğrusu kime ne faydası var? Belki de insanı evrimsel açıdan güçlü (fittest) yapan şey bilinci değildir de başkalarının da kendisi gibi bilinçli olduğuna duyduğu temelsiz inançtır. Medeniyeti bilinci üzerine değil, bu metafizik kavram üzerine inşa etmiştir. Üzerine düşünmeye, kafa yormaya değer bir düşünce nüvesi gibi görünüyor. 


** Üç temel özelliğiyle dinlerin ortak noktalarını ele alabiliriz. 1. Bireye sınırları keskin çizgilerle çizilmiş, kaynağı bilimsel olmasa da makul denilebilecek bir yaşam doğrultusu / yönelimi / değerler kümesi önerir, çoğu zaman bu önerileri cezai yaptırımlarla garanti altına alır. Periyodik ritüellerle bu yaşam biçimi bireye sürekli hatırlatılır. İmanın soğuması, azalması engellenir. Bireyin toplumun değerlerinden kopması istenmez. 2. Toplumsal düzenin korunması hususunda otoritelerle işbirliği yapılmasını salık verir, itaat ve sadakat kültürünü teşvik eder. Mikro düzeyde ve makro düzeyde bu hiyerarşiyi korumaya çalışır. Genelde halk üzerinde politik bir güce kavuşur. Güneybatı Asya ülkelerinde otoriteyle can ve kan bağı kurar, etle kemik gibi olur. 3. Bu hayatı (bedeni ve bedenin çektiklerini) geçici bir serüven olarak görür ve asıl kurtuluşun bu hayattan sonraki hayatta (cennette, köprünün öteki ucunda, bahçede, meditasyon sonrasında, tapınak hayatında vb) olduğu iddiasıyla insanlara adaletsizlikler ve çaresizlikler karşısında güç verir, onların hayata tutunmalarına destek verir, geride kalanlara umut verir. Bu üç temel özellik ele alındığında Konfüçyüsçülük ve kurumsallaşmış Budizm birer din olarak kabul edilebilir. Yine bu üç özelliğe göre bir dinin din olması için içerisinde mündemiş halde bir Tanrı inancı olması şart değildir. Konfüçyüsçülük ve Budizm temelde ateist (Tanrısız) dinlerdendir. Bu dinlere inananlar da eğer dinlerinin gereklerini yerine getiriyorlarsa benim tabirimle "ateist dindar"lardır.

18 Eylül 2023

Roman Sanatı ve İnsan


Bir roman* insana ne kadar benzerse roman sanatının hakkını vermek konusunda o derece başarılıdır. İlk okuyuşta akla gelebilecek iki yanlış anlama olasılığını ortadan kaldıralım önce. “Başarılı” derken kastettiğim şey çok satacağı, çok okunacağı ya da kendisinden çok söz ettireceği değildir. Başarılı roman vardır ki sessiz sakin yaşar, karanlık bir ormanın derinliklerinde yaz kış hiç durmadan usul usul şırıldayan bir dere gibi akar, tepeleri sisli bir dağın zirvesinde kar sularının beslediği bir gölet gibi bekler. Sadece kendisine muhtaç olanlara sunar ab-ı hayatını, sadece onun minerallerinden faydalanabilecek olanlara verir bünyesinde saklı cevherlerini, sadece o karanlık ormana girme cesaretini gösteren, o yüce dağa çıkmayı göze alan göçperestlere bahşeder sürekli başkalaşan zamanın ve mekânın çürütemediği nüvelerini.

Bir diğer yanlış anlaşılma da “insana benzeme” konusunda yapılabilir. İnsanı anlatırsa, insanı çevrelerse, insanı çözümlerse demiyorum, bilakis insanın kendisi gibi olursa diyorum. Yani; soluk alıp veren, yiyip içen, âşık olunca ayakları yerden kesilen, kalbi kırılınca tüm dünya karşısında kırılganlaşan, yaşının kemale erdiğini yaralarını saklama konusunda ustalaşmasından anlayan, cesaretlenince aptallaşan, aptallaşınca şirinleşen, şirinleştikçe utangaçlaşan, aklının üzerinde dikilince korkaklaşan, kalbinin derinliklerinde bir kamaşma hissedince yalnızlaşan, yalnızlaştıkça kendine doğru büzülen, küçülen, yavaşlayan ve nihayetinde pili biten bir saat gibi duran bir metabolizmadan bahsediyorum. İnsana ait tüm yücelikler ve zaaflar romanda da olmalı. İki ayağı üzerinde yürürken hem heybetini göstermeli hem de topallamalı. Eksik yanlarının bilincinde, onları kapatma yolunda iddialı ve cüretkâr olmalı. İnsan gibi olmalı derken, insana ait her şeye açık ve insana ait her konuda dürüst olmalı. İdeolojilerin tek renkli bayraklarının gölgesinde o bayrağın rengine bürünmeyeceği gibi bireyin acılarına, dertlerine, toplum içinde yer bulamayışına, ilerleyemeyişine, maruz kaldığı işkencelere sırtını dönmemeli. Genç bir insan gibi güzel olmalı mesela. Nasıl ki genç bir insan -oğlan ya da kız fark etmez- evinden çıkarken süslenir püslenir, saçına başına şekil verir, az biraz giyimine dikkat eder; roman da okuyucunun karşısına çıkmadan önce süslenip püslenmelidir. Gerekirse abartmalıdır -tabiat nasıl abartıyorsa!-; her kelimesinde, her cümlesinde, her paragrafında okuyucuyu baştan çıkarmak, onun göğsüne acısı yıllarca geçmeyecek bir yumruk indirmek, her akla geldiğinde sazlıklarda menevişleşen mehtapları anımsatmak için çabalamalıdır. Gözünün takıldığı her gözde bir arayış, teninin dokunduğu her tende bir ılıklık, sesinin ulaştığı her kulakta bir yakarış, bir seyahat, bir umut belirmelidir. Bu yüzden güzellik, yani tüm saflığıyla ve insancıllığıyla iyi bir romanın ilk ve en önemli koşuludur. Konusu, biçemi, savunduğu görüşü -insanlık düşmanı olmadığı sürece!- ne olursa olsun; güzel yazılmış bir metin eğer samimiyetle ve dürüstçe kaleme alınmışsa, kendisinden önceki büyük eserlerle aynı kefeye konmaya ve insanlığın kadim mirasına ortak olmaya hak kazanmıştır.

Okuyucu için yazılmaz bu yüzden iyi bir roman. Çünkü okuyucu kaypaktır, nankördür, hatta çoğu zaman zevkperest ve hercaidir. Okuyucunun zevk dünyası hesaba katılarak yazılan roman yazarın iç dünyasını ve onun yaşadığı çelişkileri değil de okuyucunun iç dünyasını yansıtmaya çabalar. Bunu yaparken hem samimiyetsizliğin dibine vurur hem de hakikati ıskalar. Yazar kendisinin beğeneceği, yıllar sonra bıkmadan usanmadan okuyabileceği, sadece ve sadece kendi yaralarına iyi gelebilecek bir merhem ortaya koyduğunda, o merhem insana benzemiş olur. Çünkü ancak bu durumda yazar, içinde bir değirmen taşı gibi uğuldayarak dönen ama dışarıya hiç ses vermeyen o yıllanmış düşüncelere özgür olma, kendi kendilerine var olma ve varoluş mücadelesini sürdürme hakkını vermiştir. Okuyucuyu mutlu etmek için (ticari) ya da bir yerlere yaranmak için (siyasi) yazılan roman sadece edebiyat sanatına değil, yazarın kendisine de hakarettir. Yazar, aslında kendisine ait olmayan bir metnin altına adını yazmış, imzasını atmıştır. Ölü doğmuş bir bebek, ufunetinden yanına yanaşılmayan bir mezbele yaratmıştır.

Nasıl ki bir insan sadece ve sadece bütünlüğüyle ele alınınca anlaşılabilir, yani her bir parçası -hareketi- o parçasını var eden bütünü kavranınca, bütünü de her bir parça tek tek dikkatle elden geçtikten sonra idrak edilebilir; iyi bir roman da sadece ve sadece ikinci okumayla anlaşılabilir. Çünkü sadece ikinci okuma sırasında birinci okuma sırasında akılda kalan bütünün hangi emeklemelerle, hangi harçla ve tuğlayla, hangi mozaiklerle, hangi sütun ve kolonlarla bir araya getirildiğini kavrayabiliriz. Bütünün, parçaların her bir işlevi tek tek anlaşıldığında kavranabileceği gerçeği ne kadar doğruysa; her bir parçanın anlamının da sadece ve sadece bütün yapı göz önüne alındıktan sonra makul hale geleceği unutulmamalıdır. Teşbihte hata çoktur, ama bu durum bana en çok (0,1) aralığındaki gerçek sayı sayısının (1,∞) aralığındaki gerçek sayı sayısına eşit olmasını anımsatır. Güzellik sonsuzluğa açılan kapıdır; onunla karşılaşılan an, insanın yüzüstü yere kapaklanıp acz içinde tüm mevcudiyete müteşekkir olduğu, kendi müptezel varlığının sadece ve sadece bu göz kamaştırıcı güzelliğin bir parçası olarak algılanmasıyla anlam kazanacağını kavradığı andır. Oysa, sonsuz içinde sonsuz adet sonsuz vardır ki bu insanın başının üzerinde dönüp duran kehkeşanın muammasını içinden çıkılmaz bir yumağa dönüştürür. Oysa, Mevlânâ ne kadar kısa bir ifadeyle özetlemiştir bu girift bilmeceyi. “Sen okyanusta bir damla değilsin, bir damlanın içindeki kocaman okyanussun.” 

Bu noktadan bakınca zaten iyi bir romanın kadim insanlık sorunlarını çözmek ya da derin bir siyasi ayrımda taraf olmak için yazılamayacağı sonucuna da ulaşırız. Çünkü insanı var eden damla ile, damlaya sığan insan bir ve tek olan bir vücudun öğeleridir. Yazar kendisini parçalara bölüp, sonra o parçaları bambaşka bir ortamda bir araya getirerek yazmaz romanını. Bilakis, bütünü her parçada sağlam ve işlevsel tutarak başarır bunu. Ancak bu şekilde karikatür karakterlerle mesafesini koruyabilir. Ancak bu şekilde, doğmaktan başka çaresi olmayan bir bebek gibi doğar roman. İnsana benzeyen bir yönü de budur. Ana rahmine -yazarın zihnine- düşerken ileride neye benzeyeceğini kimse bilemez. Devrin çalkantıları ve yazarın içinden geçen deneyimler şekillendirir onun kaderini. Doğum vakti geldiğinde de bir dağın yamacından fücceten fışkıran pınar gibi doğar, hedefine doğru yol almaya başlar. Ve yine aynı nedenden dolayı, iyi bir romanda insanın hayatındaki her bir yönelim farklı karakterlerde, farklı olaylarda ve sahnelerde kendisini gösterir. Anna, Tolstoy'un arzularına söz geçiremeyen, aklıyla değil de kalbiyle yaşamak isteyen, toplumun yargılayıcı bakışlarını görmezden gelmek isteyen diğer Tolstoy'dan başkası değildir. Alexei, var olan düzeni korumanın gerekliliğine, başarının sadece disiplinle ve çok çalışmayla geldiğine, mevcut düzendeki geleneklerin haklı gerekçelerle geliştiklerine ve bu gerekçeler ortadan kalkmadan geleneklerin terk edilmesine göz yummak istemeyen Tolstoy'dur. Vronsky; güzele, gurura, cesarete düşkün, bunların eksikliğinde toplumun güçlü bir momentumdan mahrum kalacağını düşünen Tolstoy'dur. Levin, Tanrı'sız bir dünyada kurtuluşun olamayacağına inanan, sıradan insanın huzuru ve mutluluğu için kendisinden yüce, ulaşılamaz bir varlığa bağlanması gerektiğine inanan Tolstoy'dur...  Liste uzayıp gider ama sonuç değişmez. Tolstoy, Anna Karenina'daki her bir karaktere kendisinde olup -ya da olmasını arzuladığı- bir dünya görüşünü/yönelimi yansıtmış, nasıl ki kendi içinde birbirine tezat düşüncelerle mücadele etmişse, yazdığı romanda yarattığı karakterlerle de bu savaşı başkalarının da gözlemleyebileceği bir forma sokmuştur. 

Tüm bu rengârek haritayı içinde barındıran roman bu yüzden bir insandan farksızdır. Eski(meyen), eksikliği ve özlemi her daim hissedilen bir dost gibidir. Bu özlem, içine kar suyu kaçmış ayakkabının ıslaklığında sızım sızım sızlayan bir ayaktan farksızdır. Yıllar sonra elinize alıp, herhangi bir sayfasını açtığınızda onu yıllar önce okurken hangi gerekçelerle çok sevdiğinizi hemen anımsatır size. Üçüncü, dördüncü okumalarda asla pişmanlık vermez, bilakis arada geçmiş zamanda elde edilen yeni deneyimlerle bambaşka anlamlara bürünür. "Ahh" dersin kendi kendine, "On yıl önceki toyluğumla ve saflığımla ne anlamışım ki bu romandan. Hiçbir şey anlamamışım. İyi ki yeniden elime almışım." On yıl önce ruhunuzu nasıl sarıp sarmalamış, aklınızın ve kalbinizin muhtaç olduğu düşünceleri ve duyguları nasıl zerk etmişse bünyenize, bugün de, belki aynı yarıklardan, belki de neşterle yeni açılmış taze kesiklerden sızar içeriye. Bu yüzden imkânı olanlar gittikleri her yere götürürler iyi romanları. Bavulun bir köşesine sıkıştırırlar, "ne olur ne olmaz, ya yeni başladığım diğer kitap beni hayal kırıklığına uğratırsa!" diyerek.. Defalarca okunmaktan sayfaları tiftiklenmiş, kapağı pörsümüş, marjinleri sarı lekelerle taçlanmış olsa da o nüshayı özenle saklarlar. Kimseye ödünç vermezler, verdikleri zaman da geri alana kadar kitaplıkta geride kalan boşluğa, yeni çekilmiş bir dişin ağız içinde bıraktığı boşluğa bakar gibi bakarlar ve bir türlü huzura eremezler.   

Bu kadar laf salatasından sonra en sevdiğim  ve mükerreren okumaktan sıkılmadığım birkaç romanı da sırasına dikkat etmeyerek yazayım:

Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü veya Yaz Yağmuru – Ahmet Hamdi Tanpınar

Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı veya Göçmüş Kediler Bahçesi– Bilge Karasu

Kara Kitap, Masumiyet Müzesi veya Beyaz Kale - Orhan Pamuk

İskenderiye Dörtlüsü – Lawrence Durrell

Lolita veya Speak, Memory– Vladimir Nabokov

Anna Karenina – Leo Tolstoy

Dava veya Dönüşüm– Franz Kafka

Atonement veya Saturday– Ian McEwan 

Yüzyıllık Yalnızlık veya Kolera Günlerinde Aşk - G. G. Márquez

Kayıp Zamanın İzinde - Marcel Proust

Virgil'in Ölümü - Hermann Broch 

* Söylemeye gerek yok belki ama metin boyunca kullandığım "roman" kelimesi "hikâye" ile değiştirilse, metnin anlamında ciddi bir değişiklik olmayacaktır. Kurgusal olan her metin az çok aynı amaca hizmet etmektedir ve yazarın dünyasını yansıtması açısından benzer bir işlevi yerine getirmektedir. 

                                                                 18 Eylül 2023 



13 Eylül 2023

İnsan Enkazı


Bu sefer tam teşekküllü hazırlıklıyım. Hong Kong’dan Shenzhen’a girerken yaşadığım o gurur incitici muameleye tekrar maruz kalmamak için çalıştığım kurumdan birkaç belge almıştım. Pasaportuma el koyup beni sorgulamak için bir kenara çektiklerinde bu belgeleri çarşaf çarşaf sereceğim önlerine. “Aha” diyeceğim, “çalıştığım okulun adını ve adresini içeren resmî belge, işte çalışma iznimin arkalı önlü fotokopisi, işte ikametgâh adresimi gösteren belgenin noter tasdikli tıpkıbasımı.” Onlar daha bana tek bir soru sormamışken ben onları ciddiyetle nedamet arasında gidip gelen bir kafa karışıklığının ortasına sürükleyeceğim. Pişman olacaklar bana bulaştıklarına. Unutmak kolay mı son gelişimde yaşadıklarımı? Çantamı açmışlar, tek tek tüm eşyalarımı çıkarmışlar, defterlerimi sayfa sayfa didiklemişler, kitaplarıma -tek kelimesini anlamadıkları halde- hastalıklı bir hayvana bakar gibi bakıp, rastgele açtıkları bazı sayfaların fotoğrafını çekmişlerdi. Daha öncekinde -Nanjing’de- ise bunları yaparken bir de yanıma omzu tüfekli genç bir er dikmişlerdi. Dertlerinin ne olduğunu hiçbir zaman anlayamadım, dertlerinin olup olmadığını da bilmiyorum açıkçası, hipotezlerim vardı sadece ve bu hipotezler büyük bir olasılıkla doğruydular. Ama hiçbirini test edecek veriye sahip değildim. O yüzden pek irdelemedim, üzerine gitmedim. Dost meclislerinde sarhoş kafayla hayıflanmak ve birkaç alakasız metnin içine eklektik görüneceklerini bile bile serzenişler eklemek dışında. Hakikaten de mesele bu muameleye neden maruz kaldığım değildi, bunun ne zaman sonlanacağı ya da en azından ne zaman hafifleyeceğiydi. Hong Kong’dan buraya gelirken bana yaşattıklarından sonra bir mesaj göndermiştim ilgili kuruma. 10 yıldır bu ülkede yaşıyorum, bu ülkenin gençlerini yetiştiriyorum; gençliğimi, enerjimi, entelektüel birikimimi bu ülkenin çocukları daha bilgili ve ahlaklı bireyler olsunlar diye harcıyorum. Siz de benim çalışmalarımı takdir etmiş olmalısınız ki 2019’da bana yaşadığım şehrin fahri vatandaşlığı unvanını verdiniz. Buna rağmen ülkeye her girişimde beni en az 1 saat bekletiyorsunuz. Ortada hiçbir neden yokken, vizem ve çalışma iznim tamken beni oyalıyorsunuz, birlikte seyahat ettiğim arkadaşlarıma mahcup olmama sebep oluyorsunuz…” gibisinden kısa ve öz bir şikâyet yazmıştım. Görmezden gelmeyip yanıt vermişlerdi. Neymiş efendim, bu sıradan bir prosedürmüş, her yabancının başına gelebilirmiş, rastgele seçiyorlarmış yolcuları, bana özel bir uygulama yokmuş, -istatistik öğretiyorum ben, kanar mıyım bu yalana!-, çok da kafaya takmamalıymışım. Ayrıca kamera kayıtlarına göre sadece 37 dakika kalmışım sorgu odasında… Sorgu odasına girmeden önce ve sorgu odasından çıktıktan sonra beklediğim süreyi saymıyorlar tabii. En az bir o kadar da dışarıda… Neyse ya! Oturup bir daha yanıt yazmadım bu resmi kuruma. İkinci bir iletiye yanıt vermeyeceklerini, verirlerse de bunun ilki gibi nezaket evreninin sınırları içinde kalmayacağını düşündüğüm için sanırım. İlkine yanıt vermeleri beni yeteri kadar şaşırtmıştı zaten. Ben resmi kurum olsam kılımı kıpırdatmazdım. İşte bu yüzden, şikâyet etme hakkımın sonuna geldiğimi düşündüğüm için, bu sefer hazırlıklıydım. Yüzlerine çarpacaktım elimdeki belgeleri, kafalarından aşağıya boca edecektim bu kâğıtları, sıkıysa bekletsinler, sıkıysa açsınlar çantamı, sıkıysa dokunsunlar çamaşırlarıma ve kitaplarıma… El mi yaman, bey mi yaman, göreceğiz!

Uçaktan inince önce tuvalete girdim. Çok da ihtiyacım yoktu aslında ama demek ki bilincimin inandığı şeye beynim inanmıyordu. Alttan alta “Ne olur ne olmaz Veli Hocam, sen yine tedbirini al. Bakarsın yine sorgu odasında, yanında getirdiğin kitapların hepsinin tüm sayfalarının fotoğraflarını tek tek çekene kadar bekletirler.” diye fısıldayan beynim. Sabahın erken saatleri olduğu için havaalanı pek kalabalık değil. Sınır polisiyle aramda iki yolcu var. İkisi de benimle aynı uçuştan. Onlar çabucak geçiyorlar. Ben bu arada sırt çantamı elime alıp, belgelerimi çıkarıyorum. Büyük an geldi çattı. Birazdan benim TC pasaportumu görecek, önündeki elektronik cihaza pasaportun kimlik kısmını okutacak, sonra veresiye defterine bakan bakkal gibi sayfalara üstün körü bakacak, oturma iznimin olduğu sayfayı parmaklarıyla yoklayacak, önceki ve sonraki sayfaları tekrar gözden geçirecek. Yanlış bir şey olmadığını anlayınca ikinci sefer pasaportun tüm sayfalarını -bu defa para sayan Kayserili bir tüccar gibi- tekrar tarayacak, bilgisayara tekrar okutacak, ekranda bir şeylere bakacak. Eeee, her şey hâlâ yolunda. Hiçbir sıkıntı yok. Pasaportu tekrar eline alacak, sayfalarına tekrar, bu sefer pul koleksiyonuna bakar gibi bakacak ve nihayetinde tüm bu işlemlerden sonra beyaz eldivenli eliyle yanındaki telefona uzanıp arkasındaki kulübede konuşlanmış olan âmirini arayacak. Oysa baştan belliydi âmirini arayacağı, kime ne caka satıyor anlaşılmaz ki! Ben orada 10-15 dakika bekleyeceğim. Ne bana bir soru soracaklar ne de benim sorduğum sorulara yanıt verecekler. Benim sorduğum her soruya “Sabırlı olun” diyecek pek vakur memur bey. Arkamda sıra olmuş olan yolcular bir süre sonra bıkıp başka sıralara geçecekler. Ardından da beni sorgu odasına alacaklar…

Öyle olacağından artık adımın Veli olması kadar eminim. Gerçek, sen ona ne kadar sırtını dönersen dön acı yüzünü sakınmıyor insandan. Ağrıyan diş sen onu ihmal edince kendi kendine iyileşmiyor maalesef, en iyi olasılıkla tehir ediyor ağrıyı. İltihap kapan yara mikrop öldürücü ilaçlar kullanmadan iyileşmiyor. Kangren eninde sonunda, sen onun varlığını inkâr etsen bile gelip buluyor zayıflayan bedenini. Bu düşüncelerle avuç içlerimin terlediğini duyumsuyorum. “Eyvah” diyorum, “Anlayacak benim ondan bir şey sakladığımı!” Hoş, gerçi ne sakladığımı ben de bilmiyorum! Yazarım ben, kimden ne sakladığımı bilsem yazar olabilir miydim hiç? Saklayacak bir şeyim olmazsa hikâye yazarı değil tarih yazarı olurdum. Öyle değil mi? Pasaportumu uzatıyorum. Genç polis memuru bir eliyle pasaportumu alıp diğer eliyle bilgisayarın tuşlarına dokunuyor. Dikkatle bana bakıyor, gözlüğünün camından yansıyan ışıkta üç bin küsur yıllık Çin tarihini görüyorum. “Yaşamın ilk çabası kabuk oluşturmaktır.” Kim demişti bunu? Bachelard mı? Oysa ben Qin Shi Huang Di’den beklerdim bu lafı. Medeniyetin temelleri seddi örmek ve kitapları yakmakla başlıyor. Üç bin küsur yıllık -kimilerine göre beş bin ama kimse bu fazladan eklenen bin küsur yılın nereden geldiğini açıklamıyor!- medeniyetin kesintisiz bir şekilde süregelmesinin sırrı bu işte. Felaketler kapıya dayanmadan tedbirini al, güvenliği her zaman için en yüksek seviyede tut, duvarları yükselt ki dışarıdakiler giremesin, kitapları yak ki geçmiş hatırlanmasın, ve kim ne derse desin şu gerçeği asla unutma: karnı aç özgürler karnı tok kölelerden daha tehlikelidir.

Evet, gözlüğün lensine vurup yedi renk halinde havaalanına dağılan ışık hüzmelerinde görebiliyorum tüm bunları. Polis memuru pasaportu bir kere daha elinde evirip çevirdikten sonra oturma iznimin olduğu sayfayı açıyor, bir pasaporta bir ekrana bir de bana bakıyor. “Shenzhen’da ne iş yapıyorsunuz?” diye soruyor bozuk bir İngilizceyle. Şaşkınlığımı saklayarak “Öğretmenim ben” diyorum. Neredeyse ömrümde ilk defa kekeleyeceğim… Memurun benim yanıtımda bir bit yeniği aramamasından cesaretlenip devam ediyorum. “Shuxue Laoshi”. Oysa hiç gerek yoktu böylesi bir şımarıklığa. Güzel bir kadın karşısında çenesini tutamayan ben, onu nasıl bıktırıyorsam bu memuru da… Şimdi hapı yuttum. Çince konuştuğuna göre sen Xing Jiang’lısın diyecek, pasaportun sahte diyecek ve beni sorgu odasına yollayacak. Yok, öyle olmuyor. Polis memuru benim Çinceyle verdiğim azılı mücadeleye gülümsemekle yetiniyor ve pasaportu rakibini yere çalan bir güreşçi gibi sırt üstü yatırıp uygun bir yere mührü basıyor. O mührü basıyor, benim ayaklarım yerden kesiliyor, kulaklarıma bir serinlik geliyor, ellerim boşalıyor. Elimdeki belgeler elimde ufalıp kar gibi yağacaklar neredeyse. Ne oldu şimdi? Bir oyun mu bu? Dalga mı geçiyorlar benle? Onlar dalga geçiyor mu bilemem ama havaalanının tavanındaki binlerce ışık kaynağının yerdeki yansımaları kumsaldaki yıldızlar gibi ayaklarıma dolanıyorlar, düşeceğim az kaldı, toparlıyorum kendimi ama başım dönüyor. Birazdan, ilerideki yürüyen merdivenlere varmadan beni durdurup, “Bir yanlışlık oldu beyefendi, bakar mısınız? Buraya geri döner misiniz?” diyecekler sanırım. Ben durmayınca başka polisleri salacaklar peşime, sonra yine yanağında tüy bitmemiş omzu tüfekli o askeri. Ne olur ne olmaz deyip hızlı adımlarla yürüyen merdivenlere ulaşıyorum, sonra da atıyorum kendimi merdivenlerin iki üç basamak aşağısına. Bundan sonra birileri fırça yiyecekse herhalde bu polis memuru olur, ben değil. Birazdan âmiri gelir, “O Türk öğretmeni niye öyle kolay geçirdin bakayım?” diye azarlar gencecik memuru. Açıkçası biraz üzülüyorum bu memur için. Benim yüzümden belki maaşı kesilecek, rütbesi tenzil edilecek ya da Himalayalar’daki Hindistan sınırına gönderilip sınırı beklemekle görevlendirilmiş kazlara bakıcılık yapacak. İyisi mi ben bir an önce bavulumu kapıp terk edeyim havaalanını…

Bavulu alana kadar aklım hâlâ bir yanlışlık olduğunda. İkide bir çaktırmamaya çalışarak merdivenlerin başına bakıyorum. Üniformalı birini görünce kalbim bir tık geç atıyor. Gözlerim bir merdivenlerde bir bavulları taşıyan kayışta. Neyse ki çok gecikmiyor bavulum, hiç açılmamış, içi kurcalanmamış. Aklımı yitirmeden havaalanından çıkıyorum. Bulduğum ilk arabaya binip adresi söylüyorum. Artık isteseler de bulamazlar beni. Onların kullanmamı istediği Didi programını kullanmadım. Ne hangi arabaya bindiğimi biliyorlar, ne de nereye gittiğimi. İstersem eve gitmeyebilirim. Nerede kalabilirim? Otelde kalamayacağıma göre bir arkadaşın evinde. Eeee, hiç arkadaşım yok ki benim. Neden yok acaba? Başka bir günün konusu bu. Arkadaşa ihtiyacım olmadığı içindir. O zaman bir köprü altına gider kalırım. Bir belgeselde görmüştüm. Shenzhen’a çalışmaya gelip kumarda tüm birikimlerini kaybeden pek çok eski işçi şimdilerde köprü altlarında yaşıyormuş. Ben de onlara katılırım. Peki ya sonra?!! Neler saçmalıyorum ben ya! Aklıma Durrell'ın Justine'de yazdığı cümle geliyor. "Yürminci yüzyılın sanatçıları kendilerine mutsuzluklar yaratma konusunda pek marifetlidir." Bu minvalde bir şeyler. Mutlu olsana be adam, hiçbir sıkıntı çekmeden sınırı geçtin. Daha neyin hesabını yapıyorsun? 

Gidiyorum işte, şoföre adresi söyledim, o da adresi telefonuna yazdı. Bundan sonra caymak yok. En güzeli şimdi rahatlayayım, eve varınca yapacaklarımı düşüneyim. Sıcak bir banyo, sonrasında kısa ama derin bir öğlen uykusu, ardından balkonda bol köpüklü bir Türk kahvesi… Ohhh, keyif bende. Neden boğuyorum kendimi bunca hafakanın içinde anlamış değilim. Bu kadar pimpirikli, bu kadar kuruntulu olmak zorunda mıyım? Gözlerim bir açılıp bir kapanıyor. Trafik de aynı gözlerim gibi. Kavşağın öteki ucunda yanıp sönen soluk lambalara bakarken arabanın camına düşen damlaları fark ediyorum. Ne de olsa yağmur mevsimindeyiz. Ekim ayına kadar sürer bu ani baskınlar. Damlaları sayıyorum önce, bir, iki, üç,… Sonra tüm cam kaplanıyor suyun bulanıklaştırdığı görüntülerle. Kaldırımlarda koşuşturan insanlar, kornaya yüklenen şoförler, her bulduğu aralıktan sızmaya çalışan mobiletler, yola devam mı edeyim yoksa bir köşede bekleyeyim mi diye düşünen kararsız bisiklet sürücüleri... Hakikaten de Çin’deyim artık. Şakası yok bu işin. Tamam, her şey iyi güzel de bu adamlar neden beni sorgu odasına almadılar? Ne değişti? Ben mi onlar mı? Üç bin yıllık kadim Çin medeniyeti değişmeyeceğine göre… Sorunun yanıtı bekledikçe daha da korkutucu hale geliyor. Büyüyor, kararıyor, isli bir duman gibi kaplıyor gözümün gördüğü her yeri. Gerçekten de ne oldu da sorguya çekmediler beni? Yoksa, yoksa, yoksa onlar da mı ümidi kestiler benden?

Bu düşünce kızgın bir tel gibi geçiyor içimden. Hadi ben ümidi kestim kendimden. Havluyu attım ringin ortasına. Yazıdan, düşünceden ve bu ikisinin birlikteliğinden doğan ne varsa hepsinden uzakta kalmaya ant içtim. Onlara ne oluyor? Onlar da mı aynı karara vardılar on senelik mücadelenin sonunda? Bu adamın bir bok yiyeceği yok dediler herhalde. Ne yazarlığından, ne öğretmenliğinden ne de sosyal hayatından dişe dokunur bir halt çıkacağı var. Çıkmaz sokaklarda kendi kendine oyalanan bir zavallı, çölde yolunu yitirmiş bir meczup, geçmişten yakasını kurtaramamış bir hayalperest dediler herhalde. Attığım her adımı takip eden hafiyeler, yazdığım ve okuduğum her mesajı gözden geçiren internet ajanları, evime gelip ilk iş olarak kitapların fotoğrafını çeken gazeteci kılıklı devlet görevlileri… Demek benden yana umudunuzu yitirdiniz. Amerikalı ya da İngiliz sarhoşlarla aynı kategoriye koymaya başladınız. İşte şimdi kalbimi kırdınız. Ne eksiğimi gördünüz de bir anda böyle yüz üstü bıraktınız beni? Neyi farklı yaptım. Tamam, son birkaç aydır doğru dürüst bir şeyler kaleme almadım ama aile durumları, okul işleri, siz de bilirsiniz işte. Ne yapayım? Gençken uzak kalmak için kırk takla attığın insanlara, yaş ilerleyince yanaşmak zorunda kalıyorsun. Ana baba yaşlandı, ihtiyaçları arttı. İşler desen, benden iyi biliyor olmalısınız durumumu. Açın bir bakın takvimimi. Başımı kaşıyacak vaktim olmuyor okulda. Buna rağmen, yani benim içinde bulunduğum meşgalelerden haberdar olduğunuz halde, hiçbir şey bilmiyormuş gibi davranıp, bana sırtını dönmeniz çok canımı sıktı doğrusu. Oysa sizden daha teşvik edici olmanızı, halden anlayan tavırlarla destek çıkmanızı beklerdim. Hayır, bu kadar kolay mı bu işler? Ben bıraksam bile yazı beni bırakmaz ki? Onu bıraksam yerini neyle dolduracağım. Yogaya mı başlayayım bu yaştan sonra? Güldürmeyin beni Allah aşkına! Millet ne der sonra? Edebiyatta aradığını bulamayan Veli Hoca yeni uğraşısıyla göz doldurdu. Veli Yogi adını verdiği Instagram hesabından takipçilerine el salladı…

Yağmur durmuş. Ben, korkudan kaynaklanan kocaman bir damlayı gözlerimde tutmaya çalışarak dışarıyı izlemeye devam ediyorum. Düşündükçe sinirim tepeme daha çok çıkıyor. Hayır size ne oluyor ki? Ben daha kendi kararımı verememişken, bataklığa batmamak için tutunacak dal ararken, güçlü kalmak için yeni bahaneler üretirken, kıçıma tekme vurmak da nesi? Yakışıyor mu size? Sizin gibi sanatı ve sanatçıyı desteklemekle yükümlü sosyalist bir cumhuriyete. Yazardır, arada yeise kapılır, arada varoluşsal krizlere girer, arada şımarıp kendine yeni arayışlar bulur. Azıcık anlayışlı olalım, azıcık müsamahalı olalım, yolunu bulmasına izin verelim, mutlaka eninde sonunda edebiyatın bağrına geri dönecektir diyemediniz mi? Bunu demek yerine, madem sen vaz geçiyorsun, madem edebiyattan yana bir gelecek görmüyorsun kendinde, madem kabiliyetlerinin seni getireceği son noktayı bile tükettiğini düşünüyorsun, madem bunca yıllık yazı serüvenini boşa harcanmış bir ömür olarak görme teamülü gösteriyorsun; iyisi mi biz de sana yardımcı olalım, hayatını kolaylaştıralım. Böyle demiş olmalılar, başka ne olabilir ki? Bir tek soru sorup, ardından ülkeye girmeme izin verdiklerine göre! Benden bir halt olmayacağına karar vermiş olmalılar. Ne geçmişte, ne şimdi ne de gelecekte… Kaldık mı ortada şimdi sahipsiz!

Ben de zannediyordum ki ben vaz geçmeye çalışsam bile etrafımdakiler bırakmaz, benim vaz geçtiğime inanmaz. Ben onları ikna etmeye çalışırım. Bu benim kararımdır, saygı duymanızı beklerim derim. Bilakis, işler bir anda tersine döndü. İyisi mi eve gider gitmez, banyoya bile girmeden hemen bilgisayarımı açayım. Uzun bir ileti göndereyim bana 37 dakika muhabbeti çeken adamlara. Bende daha iş vardır diyeyim, daha çok yazacağım, çok konuşacağım, çok dertleneceğim diyeyim. Siz isteseniz de istemeseniz de -hatta en çok da siz istemediğiniz için- yazıya, hikâyelere geri dönüyorum haberiniz olsun diyeyim. Tüm sınır polislerine haber verin, hatta askerlere ve casuslara da. Tetikte olsunlar, teyakkuzda kalsınlar, gözlerini açsınlar. Veli Hoca, Veli Yogi olmaya o kadar da gönüllü değil. Yazmaya, düşünmeye devam edecekmiş. Umutlanmıştınız değil mi? Ha ha! Ne kadar da mutluydunuz! Yok öyle dava, kolay kolay kurtaramayacaksınız benden yakanızı. Var olduğum sürece, nefes alıp verdiğim sürece yazmaya devam edeceğim, hikâyeler yaratıp karşınıza dikileceğim. Evet, aynen böyle diyeceğim bana 37 dakika muhabbeti yapan memura. Bundan sonrasını varsın onlar düşünsün. Kolay mı öyle benden kurtulmak, bir kenara atıp üzerime ölü toprağı serpmek. Bak işte, küllerimden doğdum. Yıkılmadım, yıkılmayacağım. Size inat, sırf siz istemediğiniz için yazacağım. Sırf sizin gibiler rahat etmesinler diye. Değil 37 dakika, 37 saat bekletseniz de umurumda değil artık…

                                                                          13-14 Eylül 2023

* Yine anı olarak başlayıp sonrasında kurguya saran fantastik bir metin oldu 😊

     

 

11 Eylül 2023

Patolojik Yalnızlık*

                                                     

Bazen, ortada hiçbir neden yokken, örneğin çorba dolu bir kaşığa dudağımı büzüp üflerken ya da metro girişinde tutukluk yapan kartı içindeki ifriti çıkarmak istermişçesine elimde ovup sallarken, yıllar önce tesadüfen kaderin yollarımızı kesiştirdiği ya da hasbelkader ortak bir hedef uğruna birlikte mesai harcadığımız eski bir dostun imgesi düşer aklıma. Düşer diyorum çünkü onu ben çağırmam, ortada nedensellikle, ilhamla ya da ilahi adaletle izah edilecek bir durum da yoktur. Bir yüz ifadesi, şaşırtıcı bir kelime ya da ruhun derinliklerinde hissedilen bir utanç duygusunun yıllarca denizin dibinde bekledikten sonra bir anda suyun üzerine çıkıp güneşe selam çakması vakasıdır yaşanan. “Acaba şimdi ne yapıyordur?” diye sorarım kendime. “Nerededir, kimlerledir, mutlu mudur, dertli midir?” Daha bu sorulara yanıt aramaya başlamamışken, çok daha dikenli bir soru tomurcuklanır zihnimde. “Acaba onun aklına da ben geliyor muyum böyle arada sırada?” Sonra bu soru, sanki diğerlerinden daha önemliymiş gibi dallanıp budaklanır, bir sarmaşık gibi sarar diğerlerini, boğar onları, yaşamalarına izin vermez… “Ne bileyim işte, ortada hiçbir neden yokken, parkta kuşlara yem atarken ya da çocuğunu kreşten alırken. Onun aklına da ben geliyor muyum acaba? Birlikte, göksel bir emri yerine getirir gibi büyük bir ciddiyetle ve azimle icra ettiğimiz bir eylemi o tek başına ya da hayatına benden sonra girmiş başkalarıyla aynı ciddiyetle ve azimle gerçekleştiriyor mudur?” Bu soruları sorarım ama sorma ânındaki eylemin bitişiyle -çorba boğazdan aşağıya inmiştir veya turnike geçmeme izin vermiştir- saçmanın beni esir almasına engel olamam. Bütün bunları düşündüğüme, kafamda kurgulayıp anlamlandırdığıma, kendimce sonuçlar çıkarıp bu sonuçların üzerine fikirler inşa ettiğime göre çok yalnız ve sefil bir hayatım olmalı deyip, içten içe kendime kızarım. Çünkü benim aklıma düşen bu silüetlerin beni akıllarına hiç mi hiç getirmediklerine ikna olmuş olurum bu noktada. Aksi halde arada yazarlardı, hal hatır sorarlardı, “kardeş nasılsın, nerelerdesin, sağlığın sıhhatin iyi mi?” derlerdi. Demediklerine göre! İyi ama ben de onları arayıp sormuyorum. Nereden bilecek binlerce kilometre uzakta ve onlarca yıl geçmişte kalmış olan dostun senin aklından geçenleri? Öyle ya, müneccim değil, falcı hiç değil. Bu durumda, bağımsız özdekler arasındaki mütekabiliyet ilkesince onların aklına da benim silüetimin arada sırada düşüyor oluşu sonucu -en azından olasılığı- çıkıyor ortaya. Aslında onlar da benim gibi düşünüyorlar ama yalnızlıklarını ve sefaletten doğan gururlarını hem kendilerine hem de bana itiraf etmiş olmamak için ellerine telefonu alıp bir kere “N’aber, nasılsın?” demiyorlar. Benimle bunca yıl aradan sonra bile aynı kaderi paylaşıyor olmaları, canlarının sıkılması, yalnızlıktan dolayı içe doğru büzülerek sönen bir çiçek gibi çökmeleri; tıpkı kaldırımda yürürken karşıdan gelen dudağı uçuklamış gibi kadın görmüşüm gibi sevindiriyor beni.  Zaaflarımla, eksik ve bozuk yanlarımla, bedenimin ve ruhumun hastalıklarıyla, uyumsuz ve isyankâr kişiliğimle bu dünyada yalnız olmadığımı, benim gibi nicesinin benzer sıkıntıları çektiğini hissediyorum. Hissetmiyorum, buna inanıyorum ve nihayetinde mutlu oluyorum. Kimi zaman da, bu anlık saadetin getirdiği iyimserlik ve akılsızlıkla, elime telefonu alıp uzun zamandır halini hatırını sormadığım eski bir dosta “Merhaba, nasılsın?” diyorum. Arkasından gelen ani pişmanlık, ah yine mağlup oldum arzularıma, yine kabul ettim içine düştüğüm derin çukurun azametini. Giden gitti artık, nedamet bir fayda getirmiyor, bilakis yaraya tuz basıyor. İyisi mi sonuca odaklanayım, zindanın kara duvarlarına değil de delikten içeriye sızan mavi ışığa odaklanayım, belki karşı taraf her ne kadar bana inkâr edilmeyecek düzeyde benzese de mutlak anlamda aynadaki aksim değildir umuduna sarılıyorum. Yanıt hemen gelmiyor, ben geciken yanıtı takmadığım için telefonu döşeğin altına sıkıştırıp salona geçiyorum. Daha önce izlediğim bir filme ya da daha önce defalarca okunmuş bir romanın bildik sayfalarına yarım dikkatle dalıyorum. Orada benden daha çok var olan roman veya film kahramanlarının kurgusal sorunlarıyla ilgilenirken kısa bir süreliğine de olsa unutuyorum telefonu. Sonra, bulduğum ilk fırsatta -sayfa sonu, sahne değişimi, tuvalet molası…- yatağa koşup döşeğin altına sıkışmış olan mesajı okuyorum. Benim mesajımı aldıktan 23 dakika sonra yanıt yazmış, hah! Tabii ki, sanki benden mesaj bekliyormuş da alır almaz büyük bir hevesle ve iştahla yanıt yazdı dedirtmemek için mahsus yapıyor bu tehiri. Evet, evet, kesinlikle budur durumun özeti. Hem ne var bunda darılacak, gocunacak; ben olsam ben de aynısını yapardım. Hatta ben yanıt bile yazmazdım…İyisi mi öyle yapayım, yanıt vermeyeyim, ne gerek var şimdi güzelim vaktimi boş bir muhabbetle israf etmeye. Yanıt vermeyeyim ki zafer benim olsun, son darbeyi vurup yoluma gitmiş olayım.. Gece yatağa uzanırken başımı muzaffer bir kumandan gibi koyayım yastığa...

                                                                    11 Eylül 2023 - Shenzhen

* Anı olarak başlayıp kurgu olarak devam eden ve fantezi bir sonla biten eğlendirici bir metin oldu :) 

21 Haziran 2023

Final Words to My Students

                                                      The more you sweat in practice, the less you will bleed in battle.


Dear students,

Today is the last Wednesday of the school year 2022-23, coincidentally it’s the longest day of the year in the northern hemisphere. It has been a great pleasure to be the teacher of such a nice cohort of students. I consider myself lucky to have hardworking, respectful, and open-minded students like you. Despite all that pressure on your shoulders, you have done an amazing job and deserve a lot of congratulations and applause. However, this letter is not written to praise you or to exaggerate your achievements. I believe it is already done by many other teachers, counselors, and parents (including myself). This letter is an apology with a few pieces of advice for your future from a teacher who considers himself a life-long learner and a constant appreciator of the nature around him. 

Unlike many others, I am not good at writing praises on demand or because of a sudden request from a person nearby. I write in order to feel that I am completely free of the world that binds and limits my horizon. I write because it makes me express my thoughts better than I speak. I write because, like falling in love with someone, writing makes me feel how lonely I would have been if the words on paper did not save me from drowning in the dizzying whirlpool of life. This is probably why I wrote the most banal, the most cliché, and the most mediocre words in your yearbook when you ask me. The same thing can be said for the mundane pieces of advice on your grade reports as well. However, when I get home and sit in silence to organize my thoughts, when I give myself the luxury of being away from the invisible ropes of modern life, when I look out the window and feel the responsibility of being a teacher apart from the bureaucratic duties lurking in the school corridors; the words come to me in full sincerity. I sit and write what I truly wish to write.

Honestly speaking, I sometimes need months to write a good paragraph and I believe if it’s going to be a beautiful paragraph, I won’t mind wasting months. I believe in slowness, believe in being gentle and kind to everything in the universe, believe that the worst thing a person can do is to speak loudly when s/he comes to a stream of water in a silent forest. I don’t expect people around me to understand my little self-indulgent mannerism but still, as a teacher, I feel responsible that I should tell my students the right thoughts, the right behavior, the right actions in a world where speed, intelligence, popularity, and overconfidence are respected as characteristics of high quality.

In the name of preparing you for the future world, we teach you how to solve differential equations, we teach you how to calculate the expected value of a random variable, we teach you how to deal with chemical reactions and how to analyze cell anatomy. But in all these never-ending sessions of preparation, we rarely talk about being kind to the weak, being generous to those who need help, being wise to those who need our advice, and being respectful to those who sacrifice a lot for us. So here I am, filling that gap with my final words:

Please be kind to everyone and everything in life. Not just humans and animals, even non-living objects deserve treatment with respect and serenity (Closing a door gently instead of slamming it could be a good start.). Be generous to those who are not as fortunate as you, understand them, sympathize with them, if possible help them. Read a lot of literary fiction so that you can live under the skin of those whom you will never meet in real life, see the world from their perspective, feel what they feel, get angry with them, and be cheerful about their fortunate moments. The power of literature does not come from beautifully phrased sentences only, it also comes from the unifying characteristics of human emotions. Only literature can make us understand the human with his/her existential conditions. Science and Mathematics can take us to the objective reality of atoms, molecules, planets, and galaxies… But human is not something created in a vacuum of eternal space or in the labyrinth-like rooms of laboratories. It is created by society, by the systems which are also human inventions, by the institutions which are mostly impermanent and full of flaws. So to understand human means to understand the world surrounding him/her, to understand the innumerable ropes that tie him/her to the world s/he feels that s/he is thrown into. This is why I am always asking you to read a lot. Only by reading the world literature, you can understand the modern human and your position in the modern world as an individual.

In addition to reading a lot, perhaps something comes with reading, I strongly recommend you not to be afraid of being alone. Don’t sacrifice your alone-ness (Not loneliness. Loneliness is a feeling; alone-ness is a physical state.) for noisy crowds or the self-righteousness that you might find in the flows of social media. Have some self-respect before having self-confidence. Creativity is not a magical elixir. Ideas come to everyone but the seeds cling to life only if the mind is humid and warm enough to convert those ideas into a sapling, then a tree, and then a forest. Being alone is like being asleep, it is the time when your mind reflects on things that happened recently or the books you read a few days ago or the conversation you had with your friend yesterday. It is a war of random movements and most of the creative ideas come from these random crashes. Remember, it’s not magic, it’s mostly the courage of embracing seemingly distant ideas at the same time and putting them together. Once you focus on that cloud of ideas, you will realize that a meaningful picture will slowly emerge. In that moment, “focus” is the key word. Never fool yourself with the idea that you can do two things at the same time. Do one thing at a time. Great minds in history are great not because they are extremely smart. They are great because they can focus on one task for long hours. They don’t feel boredom in their own presence. They feel joy and enchantment.

Finally, I also recommend you to be irreplaceable. No matter what you do or where you go, be the best at “at least one thing” so that people around you cannot even imagine that it can be done without you. Some people exist more when they are absent, be one of them. If you have a passion for something, don’t stop chasing it. Passions make us human, not knowledge or power. You can never see a monkey or a cat practicing for better jumps. Humans are the only species that practice to be better at certain tasks. We constantly practice for things that we hate (exams, interviews, speeches…) so why not make a rule for ourselves that will make us practice one thing that we actually love to do. As I have said in class before, do not sacrifice your love for Art/Sports for your job in Science/Math, and also do not sacrifice studying Science/Math for doing Art/Sports. These two can go together quite well and if you have a daily routine, some self-discipline, a bit of courage for being at the front, and a bit of faith in the future of humanity; there is nothing that you cannot manage in the long run. No one claims that digging a well with a needle is easy but at the same time, no one can deny that it could be done if you are stubborn enough.

I can write more but it is going to be another boring and lengthy message from your Math teacher so I am stopping here. Let me finish with a song that I used to listen quite often when I was in university. Have a great summer. See you at the end of August.

 

https://www.youtube.com/watch?v=j1zBEWyBJb0

 

Ali Rıza Arıcan – June 21st 2023        


* The picture on top of the page is a Chinese proverb, saying "The more you sweat in practice, the less you will bleed in the battle." 

28 Ocak 2023

SARI ÇİZGİ*

Merdivenlerden inerken hissettim ilkin, lokantadan çıkmadan hemen önce ağzıma attığım anason çeşnili bir avuç çerezin boğazımı hafiften tahriş ettiğini. Azımsanamayacak derecede bir yanma hissi, gülünç denilebilecek bir gıdıklanma, ne kadar yutkunsam da yemek borumdan aşağıya inmeyen, inmemek için direnen, bilakis inatla tutunduğu boğazımın iç çeperlerini acıtan sinsi bir gıcıklık haliydi bu. Sanki küçük dilime takılmış bir zımpara kâğıdı, dikenini etime batırmış bir kaktüs bitkisi ya da ağzımın içine doluşmuş ısırgan otu yaprakları… Ben zorladıkça daha da çok yıpratıyor damağımın arka duvarındaki hassas dokuyu. ”İyisi mi vazgeçeyim, unutmaya çalışayım, o da durduğu yerde iyileşir.” diye nasihatte bulunuyorum kendi kendime. Hep yaptığım gibi, bu ülkede yaşadığım yıllar boyunca yumuşak bir zorbalıkla kendimi alıştırdığım gibi, daha öncekilerin bir işe yaramadığını bilen içimdeki diğer benin yılgın sesini ne pahasına olursa olsun susturmak ister gibi... Oluruna bırakıyorum tortuyu, ben onunla ilgilenmiyorken düzelsin istiyorum, ben onu unutayım ama hiçbir şeyi unutmayan zaman sırası geldiğinde söküp atsın onu tutunduğu pürtüklü yüzeylerden diye ümit ediyorum. Öyle unutayım ki hatırlayınca içimi yoğun bir neşe kaplasın, “Ahh!” diyeyim yokuş aşağıya seğirten gümrah bir heyecanla, “ne basit sorunlarla, ne anlamsız safsatalarla, ne lüzumsuz kuruntularla ağrıtmışım başımı!” 

Platforma inince gideceğim yönü tayin edip, cam kapıların birisinin arkasında beklemeye başlıyorum. Sağımdaki ekranda trenin gelmesine 3 dakika kaldığı yazıyor. Tekrar yutkunuyorum, “Belki gafil ânına denk gelirim de anlık bir darbeyle mideme gönderirim” diyorum içimden. Kimdi o, Tanrı’yı gafil avlayıp fotoğrafını çekmek isteyen? Bu topraklara ait olmadığı kesin, uzaklardan, okyanusun diğer ucundan, benim doğup büyüdüğüm yerlere bile çok uzak bir diyardan gelen bir sesti o. Yok, hâlâ orada, umurunda değilim ukala şeyin. Balığın kılçığı gibi çengelini takmış boğazıma, belki de ben zorladıkça bal görmüş karınca sürüsü gibi daha çok yayılıyor vücuduma, bir örümcek gibi sarıp sarmalıyor iç organlarımı, bir sarmaşık gibi sabırla örüyor ağını iç dünyama. “Bir parmak atıp çıkarsam mı acaba!” diye geçiriyorum içimden. Kendi bedenimi tahayyül ediyorum o anda; yangın söndürme cihazlarıyla oturakların arasında kalan parlak zemine çömelmiş bir halde, iki büklüm olmuşum. Hasta bir kuğununki gibi upuzun ve takatsiz bir boynun ucunda sallanan zararsız bir gaga haline gelmişim. Sapsarı kesilmiş yüzüm duvara dönük, ayaklarıma doğru ağır ağır akan yeşil sıvı yanımdan geçenlerin cıkcıklamasına aldırmadan köpük köpük ışıldıyor, yeni yakılmış bir buhurdan gibi ince bir duman yayılıyor merdivenlere doğru. Maskem de bu yoğun lav akıntısının ortasına düşmüş, kâğıttan bir kayık gibi yüzüyor, birazdan şelaleyi boylayacak salaş bir sandal gibi raylara doğru sallana sallana ilerliyor. “Yok daha neler, o kadar da değil! Metro durağında böğürerek kusmaya mı kaldık kala kala. Zamanı gelince çıkacaktır.” deyip vazgeçiyorum bu anlık fanteziden. 

Ehm ehm, ehhhhhm, ıhhhhh! Bana mısın demiyor! Tuvaletler de yukarıda kaldı. Lanet olsun. Maskem de ağzıma girdi durduk yere! Tü, tü, tü… Gören var mı acaba etrafta? Ne yapıyor bu adam böyle demesinler! Gerçi durakta pek fazla yolcu yok, hafta içi bu saatte metro istasyonu ne kadar da sakin oluyormuş. Hep gelmek lazım, en azından serin, sessiz, bomboş, dışarısı gibi insan kaynamıyor. Her taraf ışıl ışıl, nasıl temizliyorlar, neyle temizliyorlar da bu kadar parlıyor yerler acaba! Yüksek tavanlardan gelen ışığın, çarptığı her yerde bin parçaya bölünüp dalgalar halinde istasyonun dört bir yanına yayılması da izlemesi ayrı bir güzellik. Sanki şafak seyrine yüksek bir dağa çıkmışım da güneşin ayaklarımın altında kalan her şeyi yıkayıp paklayan tayfları karşısında içimde kabaran hayranlık hissi beni kösnül bir cümbüşün içine doğru sürüklüyor. Ehm, ehm, ıhhhhh! Boğazıma değil de aklıma takıldı bu zıkkım. Güzel bir şey düşünmeme bile engel oluyor, iki dakika zevk-ü sefa sürmeme izin vermiyor. Nereden de attım ağzıma o kızartılmış fasulyeyi? Halbuki çok iyi biliyorum, ne zaman yesem bu mereti kabuğu boğazıma yapışıyor, üzerine lıkır lıkır su içmem gerekiyor tekrar rahatlamak için. Sana göre değil işte be adam, anla artık. İstediğin kadar bu ülkede yaşa, bazı şeylere asla alışamayacaksın, bazı şeyler derini kaşındırıp gözlerini acıtacak. Hem sen inat edip alışsan bile bünyen reddedecek, sana küsecek, miden ve bağırsakların saatler sonra dahi olsa intikamlarını alacaklar. 

Öhhööö, öhhöööö… Canlı canlı yenen kalamarın, yiyen kişinin boğazına yapışıp nümayiş düşkünü insanları yere sermesi gibi bu fasulye kabuğu da benim sonum olur mu acaba! Yok ama, soluk alıp verebiliyorum nihayetinde. Tek sorun boğazımdaki kaşınma arzusu, diş fırçasını sokup gümüş takımları parlatır gibi ovalamak istiyorum orayı. Hak ettim ama, ne demişler, tedbirsiz hacet gideren domala domala taş ararmış! Kim demişti bu lafı? Geçen haftaki tuvalet fuarına beyaz yüz olarak katılanlardan birisi. Türk bir emekli kargo pilotuymuş, karısından uzak bir gece geçireceği için mart kedileri gibi gördüğü her kıza çengel takmaya çalışıyordu.  Sanki adamları bu fuar için özel olarak seçip getiriyorlar. Ha ha ha, boğazım acıyor, gülemiyorum bile. Zıkkımı tıkınırken iyiydi, hapur hupur hapur hupur, sadece ağzın değil kıçın başın her yerin bayram ediyordu taneleri midene gönderirken. Hayır be adam, azıcık sahip çıksana iradene, az sonra metroya bineceksin, hiç mi düşünmüyorsun ağzım kokar diye, hiç mi aklına gelmiyor diğer yolcuları canlarından bezdiririm diye! Hadi başkalarını bırak, zevkten dumura uğramış beynin hiç mi idrak edemiyor bu kadar hızlı yersem lokmayı soluk boğazıma kaçırırım, geberir giderim diye. Gerçi biranın yanında iyi gittiydi acılı acılı, ağzımın içi kâh yangın yeri oluyordu kâh buz gölü, kâh yanardağ kâh okyanus… Şimdi de intikamını alıyor alçak şerefsiz! Hayat böyle işte, bir kapıdan verip diğer kapıdan ücretini tahsil ediyor. Bunu idrak etmek için acı çekmek şart mıydı? Şarttı tabii ki, başkalarının nasihatleriyle hayat öğrenilseydi şimdiye dek çoktan yeryüzünde cenneti yaratmış olurduk. İlla o hatalar yapılacak, ille baş yakılacak, illa herkesin ezbere bildiği bir takım kadim acılar çekilecek… Ehm, ehm, ehm… 

Metronun gelmesine 2 dakika var. İstasyon boyunca bir ileri bir geri yürüyen güvenlik memuru kaşlarını çatıp bana bakıyor, gözleriyle ölçüyor boyumu, kilomu, nereli olduğumu. Boğazımın yutkunduğunu, gözlerimin sulandığını, şakaklarımın kızardığını da sezebiliyor mu acaba? Sezse ne olacak? “Sen neden ikide bir boğazını temizliyorsun bakalım!” deyip hesap mı soracak benim gibi yaşlı bir adama? Sanmıyorum; aşıların tamsa, test sonuçların güncelse, masken takılıysa, girişte yeşil koduna ve vücut sıcaklığına bakmışlarsa -hepsi de tamam bende- hiçbir aklı başında güvenlik görevlisi boğazından hırıltılı sesler çıkaran bir yolcuyu hesaba çekmez. Başı belaya girsin istemez çünkü. Hele ki benim gibi bir yabancıyla uğraşmayı göze alamaz. Hassas bir denge var bu ülkede, herkesin bildiği ama kimsenin üzerinde konuşmadığı. Çizgi alabildiğince ince, ifrata da tefrite de çok müsait. Hata yaparım korkusuyla kimse inisiyatif almıyor, dolayısıyla tepedeki emir aşağıya inene kadar bin kat daha sertleşiyor, bükülmez ve kırılmaz hale geliyor. Kimsenin hata yapmaya, hususi durumlar için çözüm üretmeye, oturup bir kere bile olsun “Ya, iyi güzel de biz bunu neden yapıyoruz” diye sormaya cesareti yok. Kurallar kurallar kurallar… Zayıfları çizgide tutmanın tek yolu ya çizgiyi kalınlaştıracaksın -Ha ha, nerede bizde o şans!- ya da çizginin iki tarafına ateşten teller öreceksin. Bak bak bak, gözlerini nasıl da dikmiş bana, avına odaklanmış bir kaplan gibi. Ne istiyorsun be adam, boğaz temizlemek de mi yasak! Istakoz yedim az önce, deniz hıyarı ve kuzey denizlerinden gelme mavi sırtlı yengeç yedim. Zenginim ben, saçıyorum paraları, metroya da sıradan birisi gibi görünmek için biniyorum. Yürü git işine hımbıl herif, volta atmana bak sen. Senin cakan ancak bu şehre yeni gelmiş ve senin o ucuz üniformanı görünce süklüm püklüm olan göçmen işçilere söker! Ben on yıldan fazla bir zamandır bu şehirliyim. Sen yokken ben vardım, anlıyor musun? Basıyor mu o sümsük beynin? Bana doğru yürüyor, hay bendeki talihsizliğe. Ne olur ne olmaz, ben yine de sessiz olayım, durduk yere başım derde girmesin, hah şöyle, örnek vatandaş, her şeyi düşünür ama hiçbir şeyi söylemez. Aklı var dili yok. Dili olduğu zamanlarda da aklı yok. Öyle, papağan gibi bir şey. Ayağımı da sarı çizgiden çekeyim, eller arkamda, başım önümde. Hah, tamam oldu işte! 

Uzun boylu, geniş omuzlu, siyah çerçeveli gözlük takmış görevli yanımdan geçerken nefesimi tutuyorum. Bir arkadaşımın “Eskiden kalabalık içinde osurmaya çekinirdik, şimdi öksürmeye çekiniyoruz.” demesi geliyor aklıma. Gülmek istiyorum, bir şiş saplanıyor boğazıma. O acıyla daha fazla tutamıyorum kendimi. Öksürmeye başlıyorum. Öhhö, öhhö, öhhhhööö… Maskemi hafiften çeneme doğru indirince az önce yanımdan geçip giden güvenlik görevlisinin geriye dönüp bana baktığını fark ediyorum. Eliyle maskemi ağzıma doğru çekmem için işaret ediyor ama hiç de öyle uyarıları dinleyecek halde değilim. Salıyorum kendimi, artık kararlıyım boğazıma saplanmış ve kök salmaya ant içmiş o kabuğu tutunduğu yerden koparıp atmaya. Öksürmeye, aksırmaya, yırtınmaya devam ediyorum. Lanet olası kabuğun laf dinlemeyeceği aşikâr, artık istenmediği kendisine açık açık belirtildiği halde bir türlü evi terk etmeyen arsız misafir gibi. Güvenlik görevlisi bana doğru yürüyor. Neden bilmiyorum, anlamlandıramadığım bir kaygıyla ben de aynı yönde yürümeye başlıyorum. Bir yandan öksürürken bir yandan da trenin platforma varacağı zamanı kontrol ediyorum. Evet, 1 dakikadan az kalmış, belki kırk saniye, belki yirmi. Bu şekilde yürürsem güvenlik görevlisi bana yetişemeden ben trene kendimi atmış olurum. Bu iyimser düşünce, bu minicik umar kırıntısı kesiyor öksürüğümü. Tamam diyorum içimden, herhalde çıktı kabuk, ağzımın içinde dolanan yabancı bir cisim arıyor dilim, yuvasından dışarıya kafasını çıkarmış bir yılan gibi dişlerimin arasında geziniyor. Bir şey bulamayınca eski taktiğe geri dönüyorum. Yutkunuyorum. Hayır, hâlâ orada. Jilet kesiği gibi acıyor boğazımın sol yanı. 

Ehmmm, ehmmm! Trenin ışığını görüyorum uzaktan, yaklaşıyor, yaklaşıyor, arkamdaki güvenlik görevlisi bağırıyor. “Hey sen, bir bakar mısın? Neyin var?”. Ayak seslerini işitiyorum, sıklaşarak bana doğru geliyorlar. “Bir şeyim yok” diyorum zayıf bir sesle, o kadar zayıf ki bana ait değil sanki. Tren yavaşlıyor, vagonlardaki koltuklara oturmuş, gözlerini cep telefonlarına gömmüş yolcuları görüyorum. Sona doğru yolcu yoğunluğu da artıyor iyice. Ya da psikolojik bir yanılsama bu. Seçenekler azaldıkça kaçırdığı fırsatların değerini daha iyi kavrayan bilincin bana ve tüm insanlığa oynadığı basit bir oyun. Güvenlik görevlisi bana ulaşmadan binebilecek miyim trene? Yoksa enseleyecek mi beni? Bendeki tüm bu kuruntulara rağmen metro durağında benden ve güvenlik görevlisinden başka hareket eden yok sanki. İki vagon beride bir anne ve çocuğu cam kapıya iyice yanaşıyorlar. Kadının bir elinde telefon var, diğeriyle çocuğunun kolunu tutmuş. Onların da berisinde yaşlı bir adam var, o da cep telefonuna bakıyor. Duraktaki ışıklar o tarafta etkisini yitiriyor olsa gerek ki telefonun ışığının adamın yüzünde bıraktığı ışıltıyı görebiliyorum. Tapınaklardaki Buda heykellerinin kafaları gibi, aydınlanmış, sükuna ve huzura ermiş. “Hey sen, sakın binme trene. Konuşalım önce!” Cam kapı açılıyor, ama binmiyorum. Bir sonraki kapıya yöneliyorum. Ne yapıp ne edip arkamdan binmesine izin vermemeliyim. Anonslar, uyarılar… “Lütfen kapı kapanma sinyali öttükten sonra içeriye girmeye yeltenmeyiniz.”, “Lütfen metro içerisinde müzik dinlerken kulaklıklarınızı takınız”, “Lütfen vagonları kirletmeyiniz.”, “Lütfen birbirinizle bağıra çağıra…” Bir kapıyı daha geçiyorum. Çok seçenek kalmadı önümde. Son iki vagon. Kapı kapanma sinyali ötüyor, güvenlik görevlisi hâlâ çok yakınımda değil ama her an yakalanabilirim. Komşu şehrin metrosunda cam kapılarla vagon arasına sıkışıp feci şekilde can veren yaşlı kadın geliyor aklıma. O da kapı kapanma sinyalinden sonra binmeye kalkmıştı değil mi? Kaynar bir ürperti göğsümü yakıyor. Dönüp bana doğru yaklaşan güvenlik görevlisinin yüzüne bakıyorum. Telaşlı gözleriyle yapacağım hareketi tahmin etmeye çalışıyor. Boğazımda o acıyı tekrar hissedince istemsizce öksürüyorum. “Öhhö, öhhö, öhhööö” Kendimi kapıdan içeriye atıyorum. Omzum kapıya tam sıkışacakken basit bir kalça hareketiyle vücudumu döndürüp vagona dalıyorum. Bu yaşta bu çeviklik, büyük bir aferini hak ettim. Kapı arkamdan kapanıyor. Güvenlik görevlisi arkamdan bağırıyor. “Neyin var dedim be adam! Kaçarak beni daha çok şüpheye düşürüyorsun.”

Kapının hemen yanındaki boş koltuğa oturuyorum. İçerisi istasyona göre daha serin, benden başka dört yolcu daha var. İlki turuncu tulumun içinde şekerleyen genç bir işçi, diğeri telefonunda oyun oynayan bir lise öğrencisi, sonuncular da telefonunda mesajlaşan bir anneyle bacaklarının arasına sıkıştırdığı küçük kızı. Onlar beni çok umursamaz diyerek hırıltılar çıkararak boğazımı temizleme gayretime devam ediyorum. “Ehhhm, ehmmm, ehmmmm…” Seninkisi inatsa benimkisi de inat! Öyle değil mi pek sayın fasulye kabuğu! “Ehhhm, ehmmm, ehmmmm…” Yolcuların umurlarında bile değilim. Şurada düşüp bayılsam trenden inmek üzereyken ayakları takılınca fark ederler. Tabii yani, daha mı önemliyim ben oyundan. Keşke ben de oyun oynayabilseydim şimdiki gençler gibi. Görüyorum arada, parklarda ya da alışveriş merkezlerinde, üç beş genç bir araya gelip cep telefonlarında birbirlerine karşı oyun oynuyorlar. Onların o sessiz sedasız, adeta bir şamanın büyüsüne kapılmış da transa geçmiş gibi görünen durumları bana aşırı dozdan dolayı sokak ortasında yığılıp kalan bağımlıları anımsatıyor. Biz küçükken yoktu böyle şeyler. Büyüyünce de iş işten geçmiş oldu. Oysa kim istemez ölüp ölüp dirilmeyi, karşına sert bir kaya çıktığında tali yola sığınıp bir süre dinlenmeyi, ikinci bir hayatı birincisinden aldığın derslerle sıfırdan şekillendirmeyi. Ya da tam tersine, ikincisinden öğrendiklerinle birincisinde caka satmayı! Bizimkisi hayatı tek atımlık bir oyun olarak yaşamak. Ölümü de ancak boğaza bir şey kaçtığında ya da uzun zaman görmediğin bir akrabanın vefat haberini aldığında akla getirmek. Hep derim ben, yaşlanıp başkalarının eline düştükten sonra ölmek yerine, kendi kendimin işlerini halledebildiğim bir zamanda ölmeyi yeğlerim. Arkamdan, “Çok yaşlanmıştı moruk”, “Öldü de kurtuldu”, “Ona da zordu, ona bakana da” demelerini istemem doğrusu. Tam tersine “Daha yapacak bir yığın işi vardı.”, “Yaşasaydı kim bilir ne projelere ön ayak olacaktı”, “Genç gitti, ardından gelenlere öğreteceği o kadar çok şey vardı ki” desinler, hakikaten üzülsünler gitmeme, eksikliğimi hissetsinler. Varlığı yokluğu aynı olan bir insansan ve arkanda bıraktığın boşluk bir gün içinde dolduruluyorsa hiç yaşamamışsın demektir. Öyle değil mi, öhhhööö öhhööö… Öğrencinin ilgisini çekmeyi başarıyorum ama hepi topu iki saniye sürüyor çocuğun bakışları. Bu bile büyük başarı. Ürkmüş olmalı. Burnunun ucuna düşmüş olan maskesinin en üst kısmını işaret parmağıyla baş parmağı arasında, tıpkı bir pilicin ümüğünü sıkar gibi sıkıyor. İyice yukarı çekiyor. Şimdi bir de bu moda oldu, eskiden gözlüğümüzü işaret parmağımızla yukarı doğru hafifçe iteler ya da çerçeveyi laboratuvardaki petri tabağı gibi tutup düzeltirdik. Bu hareketle kızlara çekici görünmek gibi bir amacı da gizlice güder, herkes öyle düşündüğü için de amacımıza bir nebze ulaşırdık. Öyle ya da böyle; sırf ceketin altındaki saat görünsün diye gözlüğüne dokunan film yıldızlarının, cazibesine kapıldığı erkeğe ondan etkilenmiş olduğunu gözlüğünün sapını dişlerinin arasına alarak gösteren sarışın bombaların posterlerine bakarak geçti bizim gençliğimiz. Şimdilerde maskenle yaşadığın ilişki karşındakine verdiğin mesajı belirler oldu. Bir de maskelerini indirirken adeta bir sapanı gerer gibi kulaklarına asılanlar var. Onların derdi ne acaba? “Yetti artık, git başımdan!” demenin yeni yöntemi mi yoksa?...

Tren duruyor, yeni yolcular biniyor. Üç genç kız, şakalaşarak giriyorlar vagona, tam karşıma oturuyorlar. Yeni çiçek açmış birbirinden zarif üç erik ağacı. Vagonun içi bahar havasıyla doluyor bir anda. Şimdi gel de boğazınla cebelleş. Üçünün de maskesi pembe, ya aynı yerde çalışıyorlar ya da aynı mekânda bir etkinliğe katılmışlar. Kaçar mı benden! Üzerlerindeki çiçekli böcekli elbiselere bakılırsa bugün özel bir gün onlar için. Ehmm, ehmm, ehmm, hhhımmm, hhhımmm… Elleri hemen maskelerine gidiyor. Burunlarını tamamen kapatacak şekilde kaldırıyorlar bezi, neredeyse gözleri de örtülecek. Doğrusu da o zaten, burundan giren virüs gözden girmiyor mu?  Öhhhöö, öhhhööö… Bu sonuncusunu bilerek yaptım, tepkilerini ölçmek için. Beklediğimi de görmüş oldum. Ödlekler! Ahmaklar! Öksüreyim de görün gününüzü, öksüreyim de daha çok korkun. Öhhööö, öhhööö, öhhööö… Karnıma bastırıyorum boğazımdan geçecek havanın tazyikini arttırmak için. Hafif bir titreşme hissediyorum dişlerimin arasında. Ha gayret, çıkacak bu sefer. Öhhöö, öhhööö… Aralarında fısıldaşıyorlar, sonra da mini eteklerini iki yandan çekiştirerek kalkıyorlar oturdukları yerden, yüksek topukların üzerinde bir yengeç gibi yalpalayarak diğer vagona geçiyorlar. Ay çok umurumdaydı, defolun gidin, hemen en yakın polis karakoluna haber verin, metroda birisi öksürüyor diye ihbarda bulunun tıpkı eli bıçaklı bir magandayı polise bildirir gibi. Siktir olun gidin, burası boğazına takılan kılçıkları ne pahasına olursa olsun çıkarmak isteyenlerin vagonu. Ha ha ha… Susmayacağım işte, öhhöö, öhhööö, öhhööö… Trenin içinde mekik dokuyan genç güvenlik görevlisini o anda fark ediyorum. “Eyvah” diyorum, “bunları unuttum!” Genelde iki tane olurlar, tren içinde bezgin bir halde, çölde susuz kalmış iki bedevi gibi yürürler. Gözümün ucuyla onları izlemeye başlıyorum. Birisi diğeriyle vagonların birleştiği yerde karşılaşıyor. Aralarında göz kaş işaretiyle iletişim kuruyorlar. Tıknaz olan ikide bir bana bakıyor çaktırmamaya çalışarak. O an aklıma düşüyor, duraktaki güvenlik görevlisinin trendekilerle iletişim halinde olabileceği. Bana yol göründü diyorum içimden. Bir sonraki durakta inip caddeye çıkayım bari. Yol kenarındaki dükkânların birisinden su alır, boğazımdaki kabuktan kurtulduktan sonra metroya geri dönerim. Güvenlik görevlisi maskemi yukarı çekmem için eliyle işaret ediyor. Maskem zaten yukarıda, ne yapayım kafama çuval mı geçireyim! Bana bakıp anlamsızca gülümsüyor. Belli ki duraktakinden haberi yok ya da haber henüz ulaşmadı kendisine. Derin bir oh çekip arkama yaslanıyorum. Anonsları, çaprazımda kalan gencin telefonundan gelen sesi, trenin altından gelen uğultuyu dinliyorum bir süre. Kafamın içinde sevdiğim müzikleri çalmaya yelteniyorum. Çello ile çalınmış Für Elise geliyor ilkin nedense. Annem çok dinlerdi gençliğinde. Dünyanın en neşeli insanına “Ben neden intihar etmiyorum?” sorusunu sordurtacak bir parçadır bu. Tam tersi de mümkün olabilir. İntihara meyilli, yaşamın dertleriyle malul bir zihne “Lan, benden de beterleri var.” dedirtip onu hayata da döndürebilir. Hayat dediğimiz şey, en sıradan düzlüklerden yola çıkıp en umulmadık, en sıra dışı, en fantastik zirvelere varabilme sanatından başka nedir ki zaten… 

İneceğim durağa beş durak var daha. Karşı camda kıpraşan siluetime bakıyorum arada. Bir yandan da elimle boğazımı okşuyorum, belki içerideki kasların beceremediğini dışarıdan destekle hallederim. Hırıltılarımı en aza indiriyorum, onlar gibi görünmeye çalışıyorum, kalabalığın içinde herhangi biri; sabahtan akşama kadar kendileri için belirlenmiş sınırlar içerisinde otlayıp süt vermekten, zamanı gelince çiftleşip sürüye yeni üyeler katmaktan ve yaşadığı sürece mevcut düzeni bozmamak için meeee meeee meeee demekten başka bir şey yapmayan sıradan bir koyun oluveriyorum. Olur mu, yapabilir miyim gerçekten? Kendi kendine yanan ve ışığını kimseye göstermeyen bir deniz fenerinin varlığının ne anlamı vardır ki? Maskemi sıkıp öksürmeye başlıyorum tekrar. Pek umudum yok ama olsun, belki bu sefer başarırım. Karşı camdaki titrek görüntülere bakarken aklıma sosyal medya hesabından virüsle yaşamayı öğrenmeliyiz diyen öğretmen geliyor. İki hafta kodes, hesabının kapatılması, çalıştığı okuldan atılması. Çizgi o kadar ince ki, dışına taşmamak imkânsız, ânında mıhlıyorlar adamı, ânında hizaya sokuyorlar. Sen sabahtan akşama kadar elinde çekiçle gezersen doğal olarak gördüğün her sivri şeyi çivi telakki edip, ânında ezersin. Anaokuluna giden çocuklar bile daha özgürler bu ülkede. En kötüsü de çizgiden çıkan kişinin ağzından yazılan özürler. Yer miyim lan ben! Çocuk mu kandırıyorsunuz? -Eveeeeeet, aynen öyle, çocuk kandırıyoruz! Bugüne kadar işe yaradı, bugünden sonra da…- Böyle bir ortamda virüsle yaşamayı öğrenmeliyiz deme cesaretini gösteren bir insan iki gün sonra, yani hapse girmeden hemen önce hakkında haber yapan gazeteciye “Çok büyük eşeklik ettim, devlet büyüklerim beni affetsin, ben ettim siz etmeyin, tarifsiz bir pişmanlık içindeyim.” der mi? Demez, ama o demese bile gazeteler o demiş gibi yazarlar haberi. Orta parmağını gırtlağına kadar sokup orada takılıp kalmış olan balık kılçığını çıkaran adama “Hayır efendim, çıkaramazsınız, geri koyun onu yerine.” demekten ne farkı var bunun? Yok ama, meeeeee meeee meeeee! Mutlu olmak istiyorsan meeeee, sorunsuz yaşamak istiyorsan meeeeeee, para kazanmak ve ailenle birlikte kazandığın paranın keyfini sürmek istiyorsan meeeeee! 

Dört durak kaldı. Tıknaz güvenlik görevlisi yine geçiyor önümden. Boğazımı sıkacakmış gibi dikizliyor gözünün kenarıyla. Sık, gel sık, belki sen çıkarırsın benim çıkaramadığımı. Sanki düşüncelerimi okuyor, koyun postuna bürünmüş kurdun sinsi gözlerine baktığının farkında sanırım. Bir bahane arıyor zihninde, durup sorgulayacak beni, hasbelkader girdiği metro güvenliği işinin üzerine giydirdiği üniformanın hakkını vermek istiyor. Hoş, hangimiz farklıyız ki! Ben de onun gibi bir göçmenim sonuçta, yüzüm pembe, seyrelmeye başlayan saçlarım sarı, gözlerim fındık yeşili olunca farklı mı oluyoruz? Bu şehirde herkes misafir, herkes “Ocakta yemeğim var, şu kanepenin köşesine azıcık ilişeyim, birazdan evime gideceğim!” diyerek gelmiş ama sonrasında bir daha geri dönememiş zoraki turistleriz. Bunu en iyi, dev mantarları andıran yaşlı ağaçların dibinde ya da parklardaki masaların etrafında kümelenip iskambil oynayanlar bilir. Her biri ülkenin farklı bir yerindendir. Birbirlerinin ettikleri küfürleri bile anlamazlar ama oynadıkları oyun onları birleştirir. Geçici bir masalın cazibesi sayesinde bir araya gelip, kısa bir süre için yalnızlıklarını unuturlar. Oyun denilen yapay kimlikler yaratma eylemi zaten başka ne işe yarar ki! Hoş, öyle bir devirde yaşıyoruz ki tüm kimlikler yapay, tüm değerler birbirlerine sıkı sıkıya bağlı büyük masallardan ibaret. Bak gidiyor üniformalı delikanlı, benimle oyalanacak bir bahane üretemedi demek ki. Ben de iyi tuttum öksürüğümü… Şimdi azıcık rahatlayayım, ağzımın içi talaşla doldu sanki. Öhhööö, öhhööö, öhhhööö! Boğazımın sol yanı daha az acıyor şimdi, alıştı sanırım orayı işgal eden yabancı cisme, bükemediği bileği öpmeye karar verdi herhalde. O alıştı ama güvenlik görevlisi alışmadı metroyu işgal eden bu yabancı adama! Dönüp bana bakıyor tekrar, içimdeki kurdu görmeye çalışıyor. Boşuna uğraşma delikanlı, senin gibi çok çaylak gördüm ben bu coğrafyada. Öyle birkaç tehditkâr bakışa pabuç bırakacak kadar korkak olsaydım bu ülkede bunca yıl yaşayıp, yıllardır yaptığım işi hâlâ yapıyor olamazdım. 

Gidiyor, arkasındaki gücün simgesi olmaktan başka bir işe yaramayan üniforması da onunla birlikte uzaklaşıyor. Ben ömrüm boyunca üniforma giymedim, üniforma giyenlere de hep gıcık oldum. Ne doğru dürüst bir arkadaş çevrem oldu ne de kayda değer bir gönül ilişkim. Kadınlarla ilişkilerimde, ucuz lokantalardaki yemek çubuklarının talihsiz uyumsuzluklarından ileriye gidemedim maalesef. Kıçlarımız uyum gösterse uçlarımız birbirine uzak kalıyordu, uçlarımızı birleştirsem kıçlarımız ayrı dünyaların müziklerini çalıyordu. On beş yıl önce bu ülkeye bir viski reklamının çekimi için gelmiştim, geliş o geliş. Yağmur dursun da evime öyle giderim deyip yıllarca evine dönemeyen ve nihayetinde misafir kaldığı evin kızıyla evlenip kendine yeni bir yuva edinen öykü kahramanı gibi takıldım kaldım buraya. Bir barda kavga çıkarıp, barın güvenliğinden sorumlu iki izbandut tarafından karga tulumba kapı dışarı atılan bir sarhoşu oynamıştım o viski reklamında. O kadar güzel oynamışım ki o gün bugündür hep aynı rolleri oynayarak sağladım geçimimi. Yerli halkın gözünde kendisini kontrol edemeyen, içtikçe sapıtan, sapıttıkça yaralarını açıp başkalarına teşhir etmekten zevk alan, hatta kimi zaman ulu orta yaralarını yalayan, bu şekilde “içiyorsam haklı bir gerekçem var kardeşim!” demeye getiren, ölmeden önceki son tepinmelerini gerçekleştiren batı uygarlığının temsilcisiyim ben. Sabırsız, saldırgan, bencil ve akılsız batılı… İşin tuhafı yarı Türk yarı Almanın, tam anlamıyla batılı bile sayılmam yani. Tenim beyaz, gözlerim yeşil, saçlarım hafiften sarı olduğu için bencil bir Amerikalıyla ya da kibirli bir Fransızla aynı tutuluyorum. On beş yıldır sayısız lokantadan, bardan, gece kulübünden, düğünden, doğum günü partisinden, kafeteryadan atıldım. Her seferinde yüzüme bir ton makyaj yapıyorlar tabii, saçlar peruk, kimi zaman kirli sakal, kimi zaman porno yıldızı bıyıklar, kıyafetler bazen boşanma aşamasındaki CEO’nun takım elbiseleri, bazen de kalbini dağlayan kızın yırtıp koparamadığı yakasız mintanlar… Hep atıldım mekânlardan, ama güzel atıldım. Havada taklalar atarak, topaç gibi dönerek, ağzımdan burnumdan salya sümük savurarak, düştüğüm yerde kandan birikintiler bırakarak… İyi bilirim yani asfalt zemini esir almış kesif yağ ve bulaşık kokusunu, meslek sahibi insanların acıyan bakışlarını, ölçülü içip ayyaşları her daim vahvahlayan akıl küplerinin tahfif edici kaş göz hareketlerini. Rolümü o kadar iyi oynuyordum ki hemen her dizide, her sinema filminde hiç gereği yokken bile benim için rol yazan birileri çıkıyordu. İki aylık sözleşmeyle geldiğim bu ülkede şaka maka on beş yılımı tamamladım. Bundan sonra da kolay kolay çıkmam. Barlardan, gece kulüplerinden atıyorlar ama ülkeden atamıyorlar… Kendi ajansımı kurdum üç yıl önce, burada yaşayan genç yetenekleri -İngilizce öğretmenlerini, kocaları çalışan sarışın ev kadınlarını ve en çok da parasız pulsuz Avrupalı öğrencileri- piyasaya kazandırıyorum. Filmlere figüran, reklamlarda arka plan görüntüsü, sergilere ve fuarlara beyaz yüz sağlıyorum. Aktörlük işlerimi de eskisi kadar sık olmasa da elimden geldiğince yapmaya çalışıyorum. Yaşlandım artık, yüzüm buruştu, gözlerimin feri kaçtı. Genç nesillere alkol alışkanlığı edindirmeye çalışan dev firmalar yaşlı bir batılıyla değil de bu ülkenin yakışıklı gençleriyle çalışmayı tercih eder oldular. 

Duruyoruz. Üç durak kaldı. Nasıl da yavaş bu zımbırtı bugün. Çok düşündüğümden midir yoksa boğazımdaki dikenin inatçılığından mıdır bilemiyorum, hayat yavaşladı sanki. Turuncu tulumundaki işçiyle, gözünü oyundan ayırmayan öğrenci iniyorlar. Çocuk inerken önüne bakmıyor bile, karanlık mağaralarda ses dalgalarının yankıları sayesinde hiçbir yere çarpmadan uçabilen yarasalar gibi kimseye dokunmadan buluyor kapıyı. Onlar inince kırlangıç sürüsü gibi bir yığın genç biniyor vagona. Bir süre onlara bakıyorum, kalabalık başımı döndürüyor. Sağıma, soluma, karşıma, çaprazıma, kısacası her tarafıma doluşuyorlar. Gel de öksür şimdi! Ehhhm, ehhmm, ehhhhmmmm! Genç bir anne, telefonundan başını kaldırıp beni süzüyor. Yabancı olduğumu fark edince maskesini düzeltiyor, etrafında dolanan beş altı yaşlarındaki oğlunu dizine yapıştırıyor. Sonra da aldığı tüm bu önlemler yetmezmiş gibi bana arkasını dönüyor. Siyah uzun çizmelerinin üzerinden sabunla yıkanıp cilalarla ovulmuş parlak bir sütun gibi yükselen ince uzun bacaklarını izlemek kalıyor bana da! Ama çocuğun benimle aynı fikirde olmadığı belli, ne annesinin lafını dinliyor ne de kendisine uzanan eli tutuyor. Vagonun bir ucundan diğer ucuna koşuyor, fazla uzaklaştığını anlayınca ters yönde geriye koşuyor, çığlık atıyor arada bir, gülerek diğer yolcuların ayaklarına, bacaklarına, çantalarının püsküllerine dokunuyor. Annenin durumdan rahatsız olmadığı belli, yüzü bana dönük olmasa bile gözlerinin telefonun ekranına gömülü olduğunu çıkarsamam için müneccim olmama gerek yok. Çocuk vagon boyunca üçüncü turunu yaparken onun varlığından haberim yokmuş gibi ayağımı uzatıyorum. Benim kürek gibi -pek sevgili annemin tabiridir- ayaklarımı görünce çocuk duraksıyor, tam üzerlerinden geçmeye yeltenecekken öksürmeye başlıyorum. Çocuğun ödü kopuyor, annenin ise neresinin koptuğunu tahmin etmem zor. Hışımla önce bana, ardından çocuğuna bakıyor. Telefonunu çantasına atıp, çocuğa uzanıyor. Azarlıyor, hafiften hırpalıyor, hatta kıçına birkaç defa vuruyor ince uzun parmaklarıyla. Çocuk zırlamaya başlıyor. “Hay aksi!” diyorum içimden, “Bir bu eksikti…” Vagonun içi çocuğun kesik kesik gelen hıçkırıklarıyla doluyor. Bu sırada yanımdakiler anneyle çocuğun adil olmayan savaşında çocuğun tarafını seçip fısıltılarıyla anneyi eleştirmeye başlıyorlar. Yaşlı bir kadın -ne zaman bindi bu kadın trene?- çocuğa bakıp gülümsüyor, nine sevecenliğiyle çocuğu avutmaya çalışıyor. Ben ise durumdan gayet memnunum. Hiç gocunmadan boğazımı temizliyorum. Bundan daha iyi bir ortam mı bulacağım! Ehhm, ehhhhhhm, ehhhhmmm… Öhhö, öhhööö, öhhööö… Duruyoruz. Ne inen var ne binen! Son iki durak…

Ne düşünüyordum, hah çocuk meselesi. Benim çocuğum boğazımdaki bu kılçık. Başka da bir çocuğum yok, olmadı, olmasını istemedim. Olsaydı da kesinlikle böyle olmazdı. Nasıl olurdu bilemiyorum ama böyle olmayacağını biliyorum. Hem zaten bu devirde insanlar neden çocuk yapar ki? İlla çocuk seveceğim diyorsunuz, buyurun evlat edinin. Milyonlarca çocuk anasız babasız büyüyor. Olmaz ama, benim kanım, benim canım olacak. Nüfus olmuş sekiz milyar, kirlilik bir yandan, tükenen kaynaklar bir yandan, açlık sefalet bir yandan. Ara verin bir 20 yıl, dünya rahatlasın, bir nefes alsın, sonra kaldığınız yerden devam edersiniz çoğalmaya. Ama yok, en doğal hakkımızmış çocuk yapmak. Yeri gelince doğanın bir parçası oluyorlar, diğer zamanlarda doğanın efendisi. Bir karar verin artık. Bana kalırsa doğanın hatasıyız bizler insansoyu olarak! Evrim ağacı adını verdiğimiz milyar yıllık süreç, intihar mektubunun altına imzayı insan denilen bilinçli varlığı dallarının ucunda yeşillendirerek atmıştır. Neymiş, dünya akılcılıkla daha adil olacakmış, bilimsel düşünce insanları eşit yapacakmış, bilgi cehaleti yenip toprağı altın haline getirecekmiş. Hah, götümün kenarı düşperestler. İçinde yoksulun ve mazlumun olmadığı bir toplum yaratmak, dibinde tek bir kırıntının olmadığı cips paketi üretmek kadar imkânsızdır. Mutlaka birileri birilerini ezecek, normalin üstünde kabiliyeti olanlar üste çıkıp normalin altında kabiliyeti olanları dibe itecek. Herkes yaptığı çocuğun üste çıkacağını hayal ederek girişiyor işe ama doğan çocukların çoğu tepedeki üç beş şanslıyı beslemekle geçiriyor ömürlerini. Yalan mı? Ben bu yüzden yapmadım, hem ben ne kadar kendime aitim ki doğacak çocuğa benim çocuğum diyebileyim? Yani, Yozgat’ın bir köyünden çıkıp Berlin’e çalışmaya gitmiş bir babayla, onun fabrikada tanıştığı bir Alman annenin ortak ürünüyüm ben. Onlar da kendi ebeveynlerinin rastgele bir araya gelmelerinin ürünü. Bu zincir milyonlara, milyarlara kadar gidiyor. Eeee, ben neredeyim? Sonsuz uzunlukta ve genişlikte bir Excel sayfasında sıradan bir kareden farkım var mı? Kendimi bölüp yeni kareler elde etmişim etmemişim kime ne? Ben bana ait değilim ki benden doğacak çocuklar bana ait olsunlar! Kendime “ben” demem bile bir küstahlık, bir bencillik, bir kibir ilanıyken, bir de tutup canımın uzantısı bir varlığı aynı ateşin devasa alevlerinin içine mi atayım? Kimse kusura bakmasın -bunu en çok hayattayken anneme söylerdim-, ben böyle iyiyim. Çocuk yapmayarak hem dünyaya hem de kendime en büyük iyiliği yapmış oluyorum, iklim krizine karşı alınan önlemlere de katkımı sunmuş oluyorum. Ha ha ha! Ahhhh, nasıl da acıdı gene! 

Tekrar duruyoruz. Bir sonraki durakta ineceğim, sadece boğazım değil başım da ağrımaya başladı. Haylaz bir çocuğun haklı çığlıkları beni nerelere getirdi bak! Gerçi çocuk susmuş, annesinin kucağında, telefonu kurcalıyor. Vagondakiler de sessizleşmişler. Anneye sesimi çıkarmayarak büyük bir medeniyetler çatışmasının önüne geçtiğimi düşünüyorum. Maskenin altında terleyen yüzüme bir gülümseme geliyor. Hemen ardından bir öksürük. Öhhööö, öhhööö, öhhhööööö… Kahrolası kabuk, nasıl da yapıştın oraya, çok da memnunsun herhalde bulunduğun yerden. Benim huzursuzluğum senin huzurun. Öyle olsun bakalım, şu metrodan bir çıkayım, göstereceğim sana dünyanın kaç bucak olduğunu. Mecazen demiyorum ha, dünyayı göreceksin diyorum. Güneşin ışıklarını, mavi gökyüzünü, dağlardan yollara vuran yeşilin tonlarını. Sonra da bir mazgal deliğini boylayıp kaybolacaksın… Ha ha ha…  Ehmmm, ehmmm, hmmmmmmm, öhhhhö, öhhööö… Az daha sabret. Güvenlik görevlisi giriyor vagona, inenlere yol veriyor, yeni binen yolcuları bir sonraki vagona yönlendiriyor. Tren harekete geçince benim önümde dikiliyor. 

“Neden öksürüyorsunuz?”

Hayır, bu soruyu o bana sormuyor. Benim kafamın içinde uğuldayan sesin anlamlı bir cümle halinde tecessüm etmesinin sonucu bu. Her saniyemi izleyen kameraların, her hareketimi kayda alan telefonumun, ağzımdan çıkan her kelimeyi büyük belleğe gönderen sistemin içimde yankılanan sesi. Güvenlik görevlisi önümdeki direğe yaslanıp telefonuyla oynamaya başlıyor. Sabahtan akşama kadar trenin içinde yürümekten yorgun olsa gerek. Maskesini doğru takmayanları uyarmaktan ve yeşil kodu olmayanlara yardım etmekten başka bir iş yapmıyorlar. Benden başka kimsenin de onları gördüğünü sanmıyorum. Eğer boğazıma takılıp kalan bu kabuk olmasaydı belki ben de fark etmeyecektim bu iki zavallıyı. Ne demiş kadim bilgelerden birisi, eğer bir suç işlemediysen gece yarısı kapın çalındığında korkman için bir neden yoktur. Demek ki tarihi bir yönü var işin. Yani biz senin kapını çalar, evinde terör estirir, varlığımızı tüm hücrelerinde hissettiririz.  Sen bizim malımızsın ve masumiyetini kanıtlayana kadar suçlusun. Bu mu yani? Bunu mu demek istiyorlar? Telefonu yüzüne iyice yaklaştırıyor, harıl harıl bir şeyler yazıyor. Belki bir sevgilisi var, belki ateşi çıkmış beş aylık bebeği. Ya da? Ya da benim trene bindiğim istasyondaki güvenlik görevlisiyle iletişim halinde. Hakkımda bilgi alıyor ondan. “Uzun boylu, orta yaşlı yabancı, ikide bir öksürüyor. Boncuk boncuk terliyor biz yanından geçerken…” Yoksa neden vagon aralarındaki boşluklar varken gelip benim tam önüme kursun otağını? 

Ağır hareketlerle kalkıyorum oturduğum yerden. Benden kuşkulanmasın diye nazik bir sesle müsaade istiyorum geçmek için. Beni ilk defa fark etmiş gibi ablak bir yüzle gülümsüyor. Gözleri kısılıp uzun ince düğme deliklerine dönüşüyorlar. Ben kapının önüne dikilip trenin durmasını bekliyorum. Anonslar başlıyor, tren yavaşlıyor. İçimde heyecanla karışık bir sevinç var. Uzun zamandır gevişlediğim ama türlü bahanelerden dolayı bir türlü el atamadığım o mega projeye nihayet başlayacakmışım gibisinden bir mutluluk hissi yüreğimi doldurup taşırıyor. Gözlerim kapıda, iki yanımda baykuş gözlerle beni izleyen güvenlik görevlilerinin bu büyülü ânı bozmasına izin vermeyeceğim diyorum içimden. Boğazım kaşınıyor, sabrediyorum. Bu kadar sabrettim, birazdan metronun çıkışında istediğim gibi öksürürüm. Sabreden derviş, beklemekten… Kapı açılıyor, duman dolu bir evden kendini dışarıya atan bir yangınzâde gibi fırlıyorum dışarıya. Ağzım omzumda birkaç kere hafifçe öksürüyorum. Dikkat çekmemeye özen göstererek aheste adımlarla yürüyen merdivene ulaşıyorum. Evet, artık bir nebze daha hürüm, en sevdiğim iki renk olan yeşil ve mavi beni bekliyorlar dışarıda. Turnikeden geçip evime en yakın olan 3 numaralı çıkışa yöneliyorum. Hedefim köşedeki büfeden su alıp bu işi bitirmek. Öhhööö, öhhhööö, ıhhmmm, ıhmmmm… Arkama dönüp bakıyorum, takip eden yok. Çok iyi. Çıkıştaki yürüyen merdiven çalışmıyor, kahretsin! Mecburen o duruyor ben yürüyorum şiddetini bir türlü tutturamadığım acemi adımlarla. Başım dönüyor her zamanki gibi. Ayaklarıma değil de beni bekleyen gökyüzüne çeviriyorum başımı. Hava her zamanki gibi puslu, ya da pus benim zihnimde, izin vermiyor göğün berrak mavisiyle aşk yaşamama… Amaaan, neyse ne! Bırak şimdi bu romantizm zırvalıklarını. Tepeye az kaldı, ha gayret! Tuvalete yaklaştıkça uzun zamandır tutulan çişin mesaneye daha çok baskı yapması gibi boğazımdaki kabuk da varlığını daha çok hissettirmeye başlıyor. Paniklemiş katil adayı gibi, sokup sokup çıkarıyor bıçağı boğazıma. Öhhhö, öhhhööö…   

Ve artık dışarıdayım, metro istasyonunun çıkışında. Kaldırım boyu park edilmiş bisikletler ve mobiletler, mangalda tatlı patates satan yaşlı bir adam, basamakların ağaçlara yakın olan karanlık ucunda oynaşan genç bir çift. Koşar adımlarla merdivenlerden iniyorum. Önümde bir otobüs durağı var, bu durağın arkasında da bir büfe olmalı. Durağın arkasıyla çalılar arasında fazla boşluk olmadığı için mecburen önünden geçmeye yelteniyorum. Lanet olası otobüs tam zamanında geliyor. Önümde bir yığın insan, onlar otobüse binerken her zamanki zarif ve uygar batılı kimliğimi takınıp bir İngiliz beyefendisi gibi onlara yol veriyorum. İşin ilginç yanı otobüse binen yolculardan yeşil kod sorulmaması. Ne vücut sıcaklığına bakıyorlar ne de test sonucuna. Eee, rahmetli babamın deyimiyle insan demez mi “Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu!” Metroda bulaşan virüs otobüste bulaşmıyor mu? Aynı durum okullar için de geçerli. Arkadaşlarımın çocukları var, ne kod gösteriyorlar ne seyahat kaydı okulun kapısından girerken. Gelen geçen giriyor okula. Oysa, yolun aşağısındaki müzeye gireyim deseniz on tane kanıt isterler salgının olduğu yerlerde bulunmadığınıza dair… Yoksa, yoksa hepsi bir gösteriden mi ibaret? Size istediğimizi yaptırırız diyen sistemin bir dayatması mı tüm bunlar? İyi ama neden, saçma değil mi böylesi bir güç gösterisi? Kime ne faydası var? Önümdeki sıra bitiyor bu arada, “lanet olsun” diyorum son kadın otobüse binerken. O da duysun istiyorum memnuniyetsizliğimi, daha ne kadar tutacağım bunu içimde zaten! Dönüp bakıyor kadın, ne kadar da terbiyesiz bir adamsın diyen gözlerle beni baştan aşağıya süzüp otobüse biniyor. O anda aklım başıma geliyor, sana ne be adam, hakikaten saa naaa neeee! Sen bir an önce büfeye eriş, bir an önce suyunu iç. Bak nasıl acıyor boğazın, belki de yırttı boğazını, kanattı etini o mendebur fasulye kabuğu… Ağzımın içine kan tadı doluyor, ılık, metalik, yapış yapış. Ehmmmm, ehmmm… 

Durağı arkamda bırakıp yoluma devam ediyorum. Kaldırım boyunca afişler asılmış. Çevreyi koruyan, kurallara uyan, sağlığına dikkat eden bireylerin sadece kendilerini değil, toplumu da korudukları anlatılıyor afişlerde. Bir saat öncesine kadar ben de onlardan birisiydim, ama şimdi boğazıma saplanmış bir hançerle yürüyorum. O hançeri oradan çıkarırsam tüm dünya aydınlanacak sanki, herkes uyanacak derin uykusundan, perde kalkacak ve gerçekler bir daha üstleri örtülemeyecek şekilde yeryüzüne yayılacak. Peki ya sonra? Sonrası için bir planın var mı? Yangın ortasında kalmış çıkışı olmayan bir evde uyuyanları uyandırıp onları acılar içinde öldürmenin kime ne yararı var? Bırak uykularında versinler son nefeslerini, en azından huzurlarını kaçırmamış olursun… Ah içimde birbirleriyle güreşen bu sesler yok mu, ömrüm tükendi ama bu sesler tükenmediler. Gerçi; bir yarısı Alman, diğer yarısı Türk olan bölünmüş bir atomdan başka ne beklenebilir ki! Almanya'da Kanaken, Türkiye'de Alamancı; Berlin'deki arkadaşların arasında Karl, İstanbul'daki kuzenlerin yanında Mehmet... Köşeye az kaldı, düşünmemeliyim böyle şeyleri. Ne yapıp ne edip çıkarmalıyım o kabuğu boğazımdan. Öhhhöö, öhhhööö, öhhhööö… Öhhhööö, öhhhöööö, öhhhöööö… Çok hızlı yürüdüm, nefesim tükendi. Zaten boğazımı bir el esir almış, daha dikkatli olmalıyım. Ahhh, büfe kapalı. Allah kahretsin. Şimdi ne olacak? Yolun karşı tarafında bir dükkân olacaktı. Sahibini de tanırım. Oraya gideyim bari. 

Işığın yeşile dönmesini beklemeden karşıya geçiyorum. Göğsüm su tulumbası gibi inip kalkıyor. Çalıların arasından geçip dükkâna giden merdivenlere adımımı atıyorum. Yukarıda, saksı içine konmuş, yeni yılda şans getirsin diye kırmızı zarflarla süslenmiş iki adet mandalina ağacı var. O kadar çok mandalina var ki bana Efesli Artemis’i anımsatıyor. Bir tanrı kadar şatafatlı, bir tanrı kadar gerçekdışı. Saksıların arasından geçip dükkâna giriyorum. Kasadaki çocuk beni tanıdığı için selam verip arkadaki dolaba yöneliyorum. Bir pet şişenin kapağını açıp kafama dikiyorum. Lıkır lıkır sular iniyor boğazımdan ama son bir saattir o bölgeyi esir almış olan kabuk aynı yerde durmaya devam ediyor. Öksürüyorum, aksırıyorum, boğazımı temizliyorum ama nafile. Tam arkamı dönüp şansımı bir de dükkânın önünde -Artemislerin arasında, onların da hayır duasını alıp!- deneyeyim diyorum ki bir el omzuma dokunuyor. Dönüp bakıyorum. Aman Allah’ım, bu o değil mi? Metroya bindiğim istasyondaki gözlüklü uzun boylu güvenlik görevlisi!..

“Benimle gelmeniz gerekiyor beyefendi.” diyor resmi bir sesle. Bu sırada diğer yanımda iki tane daha görevlinin beklediğini fark ediyorum. Üniformalarından onların polis olduğunu anlıyorum. “Şaka mı bu? Ne yaptım ki beni alıp götüreceksiniz?” Elini omzumdan çekiyor. Ben içtiğim suyun ücretini ödeyeceğimi belirterek temkinli adımlarla içeriye giriyorum tekrar. Bir gölge gibi takip ediyorlar beni, elleri kollarımı yakalamak için hazır bekliyor, adımları ağır ve tehditkâr. Telefondaki kodu okutup ücreti ödüyorum kasadaki gence. Sonra dönüyorum tekrar cellatlarıma, “Neden sizinle gelecekmişim bana izah edebilir misiniz?” diye soruyorum umutsuzca. Diğer iki polisten birisi sorumu duyunca kavgaya hazırlanan horoz gibi dikleniyor. Boyu kısa olduğundan uzun görünmek gibi bir amacı var gibi. “Burada olmaz. Gittiğimizde öğrenirsiniz neden olduğunu.” diyor. Kolay kolay vazgeçecek değilim ama bu adamlara laf anlatamayacağımı da biliyorum. Büyük bir olasılıkla görevli memura mukavemetten dolayı ceza kesecekler. “Sakın trene binme” demişti bana ve ben haddimi aşıp binmiştim. Çizgi o kadar ince ki… İşte sonucu. Görevli memura mukavemet ha! Ehh, madem öyle ben de onlara mukavemetin âlâsını göstereyim. En azından cezamı hak etmiş olurum. Göğsümü göğsüne vurdurup kaçmaya yelteniyorum. Kasanın yanındaki raflara tutunup kendimi ileriye doğru fırlatıyorum. Onu kolaylıkla geçiyorum ama kapıdakilerden birisi bacağımdan yakalıyor beni. Bu sırada arkamdan gelen diğeri kollarımı tutuyor. Üçüncüsü ise bağırmamam için ağzımı kapatmaya çalışıyor. Dükkân bir anda harabeye dönüyor. Kol, bacak, kafa, göz, ne varsa meydana dökülüyor. Yerlerde bisküvi paketleri, çerezler, ta ileriki raftan düşüp yuvarlanarak buraya gelmiş bir siyah sirke şişesi, üzerine basıldığı için patlamış bir tavuk ayağı paketi… Bir süre daha boğuşmaya devam ediyoruz. Ben teslim olmuyorum, tepinmeye, çırpınmaya, sağı solu tekmelemeye devam ediyorum ama nihayetinde üç genç adam karşısında kurbanlık boğa gibi yere serilmemin önüne geçemiyorum. Kapının ağzına beni getirdiklerinde öksürmeye çalışıyorum, nefesim o kadar tükenmiş ki hiçbir şey çıkmıyor boğazımdan. O anda aklıma rolümü oynamak geliyor, tekrar debelenmeye başlıyorum, ellerinden kurtulmaya çalışırken yüzlerine gözlerine öyle sert vuruyorum ki artık benden kurtulmak zorunda hissediyorlar kendilerini. Beni tutup dükkândan dışarıya atacaklar, evet evet, atılacağım bu mekândan da… “İlk defa sıradan bir bakkaldan atılacağım, hakkını vermeliyim” diyorum içimden, küçük bir buz parçası sırtımdan aşağıya doğru ağır ağır iniyor.

Onların bana yaptıklarını öylesine abartıyorum ki eğer bir kameraya kaydedilseydim, Altın Palmiye’den Gümüş Ayı’ya kadar piyasada ne kadar ödül varsa hepsini heybeme koyacağımdan eminim. Son bir gayretle olduğum yerde ırganıp ellerinden kurtuluyorum ve bedenimi boşluğa doğru fırlatıyorum. Havada taklalar atarak uçuyorum. Gökyüzü şimdi masmavi, dünya ne kadar da ufak, insanlar nasıl da minik minik… Gövdem, kollarım ve bacaklarım birbirinden bağımsız gök cisimleriymiş, tıpkı kırık bir kuklanın uzuvlarıymış gibi sallanıyorlar, saçlarım ahenkle dans ediyor kendimin yarattığı meltemin ortasında ve en olmayacak bir inişle merdivenin son basamağının dibine yüzü koyun, tıpkı bir sarhoş gibi, tıpkı gerçeğin sadece ve sadece şarap bardağının dibinde olduğuna inanan sadık bir ayyaş gibi, tıpkı ömrünü düşme provalarıyla geçirmiş deneyimli bir aktör gibi düşüyorum. Ama ne oluyorsa bu son anda oluyor. O hengâmede, havada attığım sayısız taklaların birisi nasıl oluyorsa boğazımdaki o arsız kabuğu, o galiz ifriti yerinden söküyor ve yeşilimsi ıslak şey benden ümidini kesmiş gibi ağzımdan dışarıya fırlıyor. Önce kara bir sinek gibi vızıldıyor havada, dev bir eşek arısı gibi dans ediyor boşlukta. Ardından, beni de şaşırtan hızlı bir dönüşümle, gök kuşağının tüm renklerini kanatlarına işlemiş dünyalar güzeli bir kelebeğe dönüşüyor. Pırpır eden kanatlarını çırparak merdivenin öteki başındaki ağaçlara doğru uçuyor, mobiletlerin park yerini belirleyen sarı çizginin üzerinden geçip ince bir dalın ucunda soluklanıyor. "Uç diyorum" hırıltılı sesimle, "uç, benden ümit yok, sen kurtar kendini." İlk defa sözümü dinliyor. Uçup gidiyor, gözden kayboluyor gökyüzünün puslu maviliğinde. Ben ise hâlâ yerdeyim, sertliğini, soğuğunu, kokusunu ve verdiği dersleri çok iyi bildiğim beton zeminde. Artık ne ayağa kalkacak kadar gücüm var ne de başımı yerden kaldıracak kadar iradem. Ölmediğimi, bayılmadığımı, bir yerimde ciddi bir yara olmadığını anlayan polisler bileklerime kelepçeyi geçirip beni kaldırıma oturtuyorlar. Maskesiz yüzüme -arbede sırasında kim bilir nerede düştü!- çeltik tarlaları gibi geniş ve ümit dolu bir gülümseme yayılıyor. Bu gülümsemeden rahatsız olmuş olmalılar ki yüzüme yeni bir maske takıyorlar. Kulaklarım güvenlik görevlisinin anlamsız nasihatlerini dinlerken gözlerim boğazımı terk edip beni rahat bırakan kabuğu arıyor. “Evet” diyorum kendi kendime, “Kodeste birkaç gün geçireceğim belki ama en azından boğazımın anasını ağlatan o lanet kabuktan kurtuldum artık.” Keyifle gülüyorum, etrafımda telaşla dolanan ve kopan gömlek düğmelerinden dolayı âmirlerine şikâyette bulunan polise inat büyük bir keyifle kahkahalar atıyorum. Ekip arabası gelene kadar da susmuyorum.

 

      12-28 Ocak 2022, Shenzhen


* Bu öykü 2022 Oğuz Atay Öykü Yarışmasına gönderildi. Ödülü alamadı ama 713 katılımcı arasından anı kitabına girmeye hak kazanan 11 öyküden birisi olmayı başardı. Birinci seçilen öykü de bu 11 öykü arasındaydı.